Expressions

Proverbs and sayings

• adam qatında adam ölmeydi — people help each other
• ağaçnı kesinden çüy etib jaradıla — betrayed from within
• ah demegen oh demez — no hardship, no appreciation; no work, no pleasure
• ahşı at kesine qamiçi qoymağança — beyond reproach
• Allahnı qolundabız — fate is not ours
• aman itge jaraşadı — always the same scapegoat
• ana kölü – balada, bala kölü – talada — a mother's devotion is one-sided
• appiy bilgen – tıbına — one-trick person
• arbaz qıŋırdı da, iynek sawalmayma — lame excuse
• ariw at da, quru çıq — generous but left empty
• ariw suwnu kişi eşikge tökmeydi — keep the best home
• asıl atdan tüşmez — good blood shows
• aş berme da, qaş ber — greet guests warmly
• aşağan da ölür, aşamağan da ölür — tasteless food
• aşasa da – börü, aşamasa da – börü — blamed regardless
• at ayağan bet tapmaydı — stinginess brings dishonour
• at ayağı da boqlaydı suw — anyone can harm
• at bashannı jer biledi — only the sufferer knows
• ata jurtuŋ – ata üyüŋden artıq — homeland above home
• atı aytılğan altınlı — overrated
• atı birni – antı bir — true to one's word
• awar taşha tayanma — don't trust the unreliable; don't chase the impossible
• awruğan – ölgenŋe degenley — asking the helpless
• awruğannı jastığında saw ölür — death is unpredictable
• awrumağan başha jawluq qısma — mind your own business
• awrumağan şaytandı, jekdi — everyone falls ill
• awuz – bir, qulaq – eki — think before speaking
• awuzuŋ qandan tolsa da, qanlıŋa bildirme — never beg your enemy
• aygini qolu – sıbapha — skilled hands
• bal tuthan barmağın jalaydı — perks of the job
• barmağıŋı awuzuna salma — gives no quarter
• bek anası jilyamaz — caution prevents harm
• bet betge qarasa, bet jerge qarar — shame face to face
• bir duniyası eki bolmazğa — you only live once
• bir kün tuwğanma, bir kün öllükme — come what may
• bir söz bir söznü aytdırır — one word leads to another
• birew qarq der, birew qurq der — people will talk
• birgesine pud tuz aşarğa — know someone thoroughly
• buğa terini nığışha çığarsaŋ, çabırlıq çıqmaz — too many cooks
• duniya keziwdü — life has its turns
• duniya qalırğa — outlive someone
• eçkige tük çıqsa, qaltırawuq bolur — wealth breeds greed
• eki egeçden tuwğanla tana tuluq alışmazla — maternal kin are generous
• eki keremi öllükdü — you only die once
• eki quş uruşsa, jiyaçığa tük tüşer — third party profits
• el – guwurtha, gunay – juwurtha — shirking while others work
• el awuzu elek — live by your own mind; people will talk
• eski tırnaq arqa qaşırğa jarar — respect your elders
• eşek bilgen – arba jol — knows only one thing
• eşek tınçayğanı elek ağaç kötürmez — the idle are useless
• eşikli çıçhan üylü çıçhannı qıstağanlay — outsider gives orders
• etni hateri bla şorpasın iç — kindness by association
• güttü üsüne qalaç — trouble upon trouble
• ırıshı suwdan alınmaydı — wealth needs toil
• ışanŋan başnı it aşar — rely on yourself
• ier bashannı at biledi — only the sufferer knows
• igilikge – amanlıq — ingratitude
• işi bolmağan itleni suwğa sürür — idleness breeds uselessness
• it telisi suwdan börek izlegença — vain hope
• iynek ayağı buzow közü çığarmaz — kin do no harm
• jalanıŋa kirgen jalan jawuŋ — spouse
• jarlını buzowu ögüzlük eter — child fills adult's role
• jarlını jarğa tıyğanlay — prey on the weak
• jarlını sözü çapıraqdan ötmez — the poor go unheeded
• jerine köre – jilyanı — each thing its nature
• kelinni ayağından — the bride's doing
• kereklini şintigi biyik bolur — put on airs
• kesi qabırında kesi jatarğa — answer for yourself
• kim bar, kim joq — life is uncertain
• kimni – artı, kimni – allı — fortunes may turn
• kimni arbasına minseŋ, anı jırın jırla — adapt to circumstances
• kirden iyis aŋılamağan — undiscerning fool
• kiştik közlerin qısıb aşağança — profit on the sly
• kiştik quyruğu bla ot salğança — careless havoc
• kiştikni otha tarthança — dig in one's heels; make a favour of it
• kök eşekge – kümüş quwuşhan — utterly unsuited
• közü çıqğan qaşına ırıslar — dread further loss
• közünde teregi bolğan çöbü bolğanŋa külgenley — pot calling kettle
• kunduş aşağan tawuq kibik — dazed and foolish
• kün betden ayğaq — prosperity shows on face
• laqırda bla dininden çığar — joking can wound
• mart közüne barmağım — good riddance, winter
• mayıl grawdan az taqıl — slightly better
• mejege bere barsaŋ, jee barır — greed only grows
• menden sora gaçada erkek qıçırmasın — supremely self-centred
• miyala tabaq kibik — guard a girl's honour
• müyüz saldırama dep, eşek qulağın kesdirgença — well-meant harm
• obur – qarşısına öç — picks on one's own
• onow – aliyde, açhıç – habiyde — no way out
• onow amaltın tüp boldu — want of leadership
• oŋmağanŋa hapar sorma — no good news
• oquw iyne bla kör qazğan kibikdi — learning is hard
• otdan çıq da – örtenŋe — out of the frying pan
• otow edik da, üy bolduq — from bad to worse
• otunçunu açıwu burununda — quick to anger
• ögüz öldü, ortaqdan ayırıldıq — our tie is broken
• ögüznü soya kelib quyruğunda biçaq sındırğanlay — ruin it at the end
• öksüznü künü – artda — better days later
• ötürükçünü şağatı qatında — liars back each other
• pud tuznu tawushunçu — long enough to know
• qaçdan sora bişlaq tapka — too late
• qarğamı, quzğunmu aytır — word gets out
• qarındaşnı kirpiginde da bardı egeçni ülüşü — sister's rightful share
• qarınıŋı qanjığaŋa qıs — endure hunger
• qart ögüznü barazağa tarthanlay — acting one's age
• qaşıq bla qapdırıb sabı bla qusdururğa — do more harm than good
• qatın köllü, tawuq közlü bolsun — blessing for a boy
• qıl elek ağaç bla eşekni haparınlay — be lazy
• qış kün qarış bla bir — winter days are short
• qız közü qıl qıyar — women see true worth
• qızıl tini – qısha — meat soon gone
• qıznı ızından maqa da sekiredi — every man looks
• qıznı kesi jawu kesin iyler — it pays for itself
• qolu bla berib ayağı bla alırğa — chase down a debt
• qonaqlı üy hawle bolur — guests drain a house
• qoş uwuçuŋu qayın anaŋa tut — stop asking for more
• qozlağanı – qobalada, qanqıldağanı – jobalada — news from afar
• qozlap, qozusumu qallıqdı — will bring no benefit
• quyruğuŋ, qulağıŋ meni kibik — fend for yourself
• sabandan qaythan ögüznü müyüzünde çibinça — undeserved credit
• sabiyle qart bolub tuwadıla — wise beyond years
• sağınŋanıŋı başı bosağa tübünde — speak of the devil
• sanı sawnu kölü taw — healthy body, proud spirit
• sawğağa berilgen atnı tişlerine qaramaydıla — accept gifts gratefully
• sawlay teyrige salam bermegen — haughty person
• saylağan – sayğa — choosers fare worse
• sen da jüyüshan, men da jüyüshan — too grand to work
• sen qıptı, men qoy — at your mercy
• sol közüŋü oŋ közüŋe qalawur et — trust no one
• soqur süygen – saw köz — just what I wanted
• söleşgen kümüşdü, tıŋılağan – altın — silence is golden
• söz ayağı bla jürüydü — news spreads fast
• söz söznü aytdırır — one thing leads to another
• suw bilyamuqdan tiş tüşdü — fuss over nothing
• suwdan çıqğan tawuqça — flustered and bedraggled
• suwğa kirib qurğaq çıqğan — slips out of blame
• suwğa kirme, kirseŋ, etek kötürme — finish what you start
• süd kesgen barmaqdan qan çıqmaz — accept the verdict
• sülesin suwğa sekirgenley — overreach
• süt sürüwge qoşulmaz — stinginess stunts growth
• şaytan elge – jin molla — self-styled expert
• şaytan oqa soqdu da, otha atdı — waste fine work
• taphan – tamaqğa, jumğan – jumduruhha — every man for himself
• taşha talaw tiymez — bad people unharmed
• tawuq esinde – tarı bürtük — one's obsession
• tebinseŋ, jer tepdirirça tebin — do things thoroughly
• teke orununa eçki — shift the blame
• teli sözün eki aytır — as I said again
• teŋiz – tobuqdan, bulut – boğurdaqdan — fears nothing
• teŋizge taş athança — gone without trace
• tilde süek joqdu — tongue is unrestrained
• tişge juwuq et küer — kin come first
• tişirıwdan qan çeriw qaytır — women prevent bloodshed
• töbege alğa minŋen alğa tüşer — first born, first gone
• tumanŋa ürgen it kibik — idle chatter
• tuwarda ösgen tuwardaq — ill-mannered boor
• tuwğandan tuwğan oburdan obur — each generation cleverer
• tüznü ötmegi tüzde jatadı — honesty is remembered
• ullu söleşme da, ullu qap — don't talk big
• ura tursaŋ, quday da ölür — persistence finishes anything
• uru artı – quru — theft brings no gain
• uruçunu başında ot janar — guilt shows itself
• uruçunu hurjunu teşik bolur — stolen goods bring no good
• uruşurğa barğan jumduruhun unuthanlay — forgetting the essential
• uwuçu tolu qurt bolsa da... — bear parents' burden
• uyalmağan buyurulmağannı aşar — shamelessness pays
• üçge deri tepsi ayaq — three times settles it
• üy işlegen balta eşikde qaldı — nothing to show
• üyde – kirpi, tışında – supu — two-faced at home
• üyüm degen üyü teŋli taş kötürür — a home costs labour
• üzmezge suw quyğanlay — to no avail