qara
/qara/ · plural qarala
1. black, raven-black — Of a horse it means the raven-black coat color.
- qara at — a black horse
- qara qaşla — black eyebrows
- ot jağada qara kiştik — a black cat by the hearth
- ol qara atha mindi — he mounted the black horse
- qara jer — black earth
- qara erik — a prune
2. dark in color — Said of hair, skin and of darker shades of other colors.
- qara çaç — dark hair
- qara boz — dark gray
- qara mor — dark brown
- taw başında qara ağaç — a dark forest on the mountaintop
3. brown — Said of eyes.
- qara közle — brown eyes
- qara közlü qız — a brown-eyed girl
- anı közleri qaradıla — her eyes are brown
4. unlit, pitch-dark
- üynü içi qara edi — the inside of the house was pitch-dark
- qara keçede jolnu tabmadıq — on a pitch-dark night we did not find the road
- tışında endi qara bolğandı — outside it has now gone pitch-dark
5. dirty, soiled
- qolları, beti da qara edile — his hands and face were dirty
- meni kölegim qara bolğandı — my shirt has gotten dirty
- jaşçıqnı qolları balçıqdan qara bolğandıla — the boy's hands had gotten dirty from the mud
6. plain, without added milk or dressing — Of tea or broth.
- qara şay — tea without milk
- şaynı qara içedi — he drinks his tea plain
- qara bilyamuq — flour gruel without milk or dressing
7. physical, manual — Said of bodily strength, and of heavy, unskilled work.
- qara iş — manual labor
- qara küç — brute strength
- qara işçi — an unskilled laborer
- qara küçü azdı — he has little physical strength
8. great, abundant
- qara ter — a heavy sweat
- qara palah — a great calamity
- qara qan jawğandı — a great misfortune has struck
- qara ter bashan atdan — from a horse drenched in heavy sweat
9. grim, hard, wretched
- qara kün — a black day
- qara jılla — hard years
- qara sağış — heavy thoughts
10. vile, despicable, foul — Said of a person’s character or intentions, and of rumors.
- qara niet — evil intent
- qara jürekli — black-hearted
- işi qaradı — his conduct is foul
- qara haparnı jaydıla — they spread a vile rumor
- qara nietli adamğa iynanmağız — do not trust a person of vile intent
11. uneducated, unenlightened
- anı atası qara adam bolğandı — his father was an uneducated man
- elde qara adamla köb bolğandıla — in the village there were many uneducated people
- qara adamğa kitab oqurğa qıyındı — it is hard for an uneducated person to read a book
12. of common origin, of humble social origin
- qara halq — the common people
- qara kişi — a free commoner
- ol qara halqdan çıqğandı — he came from the common people
- qara kişi antına ölmez — a commoner will not break his oath
13. utterly, completely, altogether
- qara keç boladı — it is getting completely dark
- kölegim qara kıldı bolğandı — my shirt has gotten completely wet
- qara kıldı — completely wet
- qara qurğaq biçen — very dry hay
14. mourning — Before another noun it means of mourning: qara kiyim mourning clothes, qara kün a day of mourning.
- qara kiyerge — to wear mourning
- qara tutarğa — to keep mourning
- qara teşerge — to come out of mourning
- qarasın alqın teşmegendi — she has not yet come out of mourning
15. letters, literacy
- qara tanırğa — to know one's letters
- qara tanımağan — illiterate
- qara tanıtırğa — to teach someone to read
- halqıbızda qara bilgen az bolğandı — among our people few knew their letters
16. black pieces in chess or checkers — Used in the plural.
- bu jol qarala bla oynayma — this time I am playing with the black pieces
- qarala bla oynağan horladı — the one who played with the black pieces won
- qarala bla sen çığarıqsa — you will play with the black pieces
17. target, mark
- qara atarğa — to shoot at a target
- qara atıw — target shooting
- oq qaranı ortasına tiydi — the bullet hit the middle of the target
Expressions
- Allahnı qarasın tanığan — literate in Arabic
- aq da, qara da demezge — say nothing
- aqdan qara tanırğa — become literate
- aqğa – aq, qarağa qara derge — call a spade a spade
As an adjective
Other forms
| emphatic: pitch black | qap-qara |
|---|
Degrees
| Degree | —form |
|---|---|
| base form | qarablack |
| comparative — more | qararaqblacker |
| intensifier — very | bek qaravery black |
| superlative — most | em qarathe blackest |
Saying it about mine, yours, theirs
One thing
| Degree | menikimine | senikiyours | anıqıhis / hers | biznikiours | siznikiyours (pl.) | alanıqıtheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | meniki qaradımine is black | seniki qaradıyours is black | anıqı qaradıhis is black | bizniki qaradıours is black | sizniki qaradıyours (pl.) is black | alanıqı qaradıtheirs is black |
| comparative — more | meniki qararaqdımine is blacker | seniki qararaqdıyours is blacker | anıqı qararaqdıhis is blacker | bizniki qararaqdıours is blacker | sizniki qararaqdıyours (pl.) is blacker | alanıqı qararaqdıtheirs is blacker |
| intensifier — very | meniki bek qaradımine is very black | seniki bek qaradıyours is very black | anıqı bek qaradıhis is very black | bizniki bek qaradıours is very black | sizniki bek qaradıyours (pl.) is very black | alanıqı bek qaradıtheirs is very black |
| superlative — most | meniki em qaradımine is the blackest | seniki em qaradıyours is the blackest | anıqı em qaradıhis is the blackest | bizniki em qaradıours is the blackest | sizniki em qaradıyours (pl.) is the blackest | alanıqı em qaradıtheirs is the blackest |
Several things
| Degree | menikilemine | senikileyours | anıqılahis / hers | biznikileours | siznikileyours (pl.) | alanıqılatheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | menikile qaradılamine are black | senikile qaradılayours are black | anıqıla qaradılahis are black | biznikile qaradılaours are black | siznikile qaradılayours (pl.) are black | alanıqıla qaradılatheirs are black |
| comparative — more | menikile qararaqdılamine are blacker | senikile qararaqdılayours are blacker | anıqıla qararaqdılahis are blacker | biznikile qararaqdılaours are blacker | siznikile qararaqdılayours (pl.) are blacker | alanıqıla qararaqdılatheirs are blacker |
| intensifier — very | menikile bek qaradılamine are very black | senikile bek qaradılayours are very black | anıqıla bek qaradılahis are very black | biznikile bek qaradılaours are very black | siznikile bek qaradılayours (pl.) are very black | alanıqıla bek qaradılatheirs are very black |
| superlative — most | menikile em qaradılamine are the blackest | senikile em qaradılayours are the blackest | anıqıla em qaradılahis are the blackest | biznikile em qaradılaours are the blackest | siznikile em qaradılayours (pl.) are the blackest | alanıqıla em qaradılatheirs are the blackest |
Any thing takes the third-person ending, not only these: bu qaradı, bıla qaradıla. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".
As a noun
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | qarathe mourning | qarammy mourning | qaraŋyour mourning | qarasıhis mourning | qarabızour mourning | qarağızyou all's mourning | qaralarıtheir mournings |
| Genitive | qaranıthe mourning's | qaramımy mourning's | qaraŋıyour mourning's | qarasınıhis mourning's | qarabıznıour mourning's | qarağıznıyou all's mourning's | qaralarınıtheir mournings' |
| Accusative | qaranıthe mourning (as the object) | qaramımy mourning (as the object) | qaraŋıyour mourning (as the object) | qarasınhis mourning (as the object) | qarabıznıour mourning (as the object) | qarağıznıyou all's mourning (as the object) | qaralarıntheir mournings (as the object) |
| Dative | qarağato the mourning | qaramato my mourning | qaraŋato your mourning | qarasınato his mourning | qarabızğato our mourning | qarağızğato you all's mourning | qaralarınato their mournings |
| Locative | qaradain / at the mourning | qaramdain / at my mourning | qaraŋdain / at your mourning | qarasındain / at his mourning | qarabızdain / at our mourning | qarağızdain / at you all's mourning | qaralarındain / at their mournings |
| Ablative | qaradanfrom the mourning | qaramdanfrom my mourning | qaraŋdanfrom your mourning | qarasındanfrom his mourning | qarabızdanfrom our mourning | qarağızdanfrom you all's mourning | qaralarındanfrom their mournings |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | qaralathe mournings | qaralarımmy mournings | qaralarıŋyour mournings | qaralarıhis mournings | qaralarıbızour mournings | qaralarığızyou all's mournings | qaralarıtheir mournings |
| Genitive | qaralanıthe mournings' | qaralarımımy mournings' | qaralarıŋıyour mournings' | qaralarınıhis mournings' | qaralarıbıznıour mournings' | qaralarığıznıyou all's mournings' | qaralarınıtheir mournings' |
| Accusative | qaralanıthe mournings (as the object) | qaralarımımy mournings (as the object) | qaralarıŋıyour mournings (as the object) | qaralarınhis mournings (as the object) | qaralarıbıznıour mournings (as the object) | qaralarığıznıyou all's mournings (as the object) | qaralarıntheir mournings (as the object) |
| Dative | qaralağato the mournings | qaralarımato my mournings | qaralarıŋato your mournings | qaralarınato his mournings | qaralarıbızğato our mournings | qaralarığızğato you all's mournings | qaralarınato their mournings |
| Locative | qaraladain / at the mournings | qaralarımdain / at my mournings | qaralarıŋdain / at your mournings | qaralarındain / at his mournings | qaralarıbızdain / at our mournings | qaralarığızdain / at you all's mournings | qaralarındain / at their mournings |
| Ablative | qaraladanfrom the mournings | qaralarımdanfrom my mournings | qaralarıŋdanfrom your mournings | qaralarındanfrom his mournings | qaralarıbızdanfrom our mournings | qaralarığızdanfrom you all's mournings | qaralarındanfrom their mournings |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: qaraları can mean "his / her mournings", "their mourning", or "their mournings" — context decides.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.