tüz
/tyz/ · plural tüzle
1. right, correct, true, accurate
- tüz hapar berding — you gave a true account
- art aqıl tüz boladı — the afterthought turns out to be the right one
- hapar tüzdü — the news is reliable
2. correctly, rightly, truly, accurately
- ho, Teyri, tüz aytasa — yes, by heaven, you speak rightly
- tüz anglay bilmeydi — cannot understand correctly
- tüz anglarğa — to understand correctly
3. straight, without bends
- tüz sız — a straight line
4. straight, directly, without turning aside
- tüz barırğa — to go straight
5. just, fair, impartial
- tüz şağat — an impartial witness
6. the truth, what is right
- tüzün aytırğa kerekdi — one must tell the truth
- tüznü, tersni bilirmi? — will he know the truth from the wrong?
- tüzün aytırğa — to tell the truth
7. plain, level open ground, steppe
- jigitni ülüşü — tüzde — the hero's portion is out on the plain
8. loyal, faithful
- antına tüz — true to one's oath
9. ordinary, without special rank
- tüz askerçi — an ordinary soldier
- tüz işçi — an ordinary worker
10. level, even, flat
- tüz jer — level ground
- tüz qanga — an even board
- tüz arbaz — a level yard
11. exactly, right at a specified place or time
- tüz sırtıma — right on my back
- tüz altı sağatda — at exactly six o'clock
- tüz bosağada — right at the threshold
12. honest, upright, selfless
- tüz kişi — an upright person
- tüznü ötmegi — the honest person's bread
13. innocent, free from blame
- tüz kişige jüz kişi jaq — a hundred people support the innocent
14. literal, used without figurative comparison
- tüz mağana — literal meaning
15. morally good, of a character in literature
16. openly, frankly
17. fairly, impartially, objectively
18. honestly, conscientiously, without deceit
As an adjective
Degrees and persons
| Degree | menI | senyou | olhe/she/it | bizwe | sizyou all | alathey |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formam/is/are correct | mentüzme | sentüzse | oltüzdü | biztüzbüz | siztüzsüz | alatüzdüle |
| comparative — moream/is/are more correct | mentüzürekme | sentüzürekse | oltüzürekdi | biztüzürekbiz | siztüzüreksiz | alatüzürekdile |
| intensifier — veryam/is/are very correct | menbek tüzme | senbek tüzse | olbek tüzdü | bizbek tüzbüz | sizbek tüzsüz | alabek tüzdüle |
| superlative — mostam/is/are the most correct | menem tüzme | senem tüzse | olem tüzdü | bizem tüzbüz | sizem tüzsüz | alaem tüzdüle |
To compare two things, put the loser in the from-form: ol menden tüzdü — "compared to me, he is correct."
Saying it about mine, yours, theirs
One thing
| Degree | menikimine | senikiyours | anıqıhis / hers | biznikiours | siznikiyours (pl.) | alanıqıtheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are correct | menikimeniki tüzdü | senikiseniki tüzdü | anıqıanıqı tüzdü | biznikibizniki tüzdü | siznikisizniki tüzdü | alanıqıalanıqı tüzdü |
| comparative — moreis / are more correct | menikimeniki tüzürekdi | senikiseniki tüzürekdi | anıqıanıqı tüzürekdi | biznikibizniki tüzürekdi | siznikisizniki tüzürekdi | alanıqıalanıqı tüzürekdi |
| intensifier — veryis / are very correct | menikimeniki bek tüzdü | senikiseniki bek tüzdü | anıqıanıqı bek tüzdü | biznikibizniki bek tüzdü | siznikisizniki bek tüzdü | alanıqıalanıqı bek tüzdü |
| superlative — mostis / are the most correct | menikimeniki em tüzdü | senikiseniki em tüzdü | anıqıanıqı em tüzdü | biznikibizniki em tüzdü | siznikisizniki em tüzdü | alanıqıalanıqı em tüzdü |
Several things
| Degree | menikilemine | senikileyours | anıqılahis / hers | biznikileours | siznikileyours (pl.) | alanıqılatheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are correct | menikilemenikile tüzdüle | senikilesenikile tüzdüle | anıqılaanıqıla tüzdüle | biznikilebiznikile tüzdüle | siznikilesiznikile tüzdüle | alanıqılaalanıqıla tüzdüle |
| comparative — moreis / are more correct | menikilemenikile tüzürekdile | senikilesenikile tüzürekdile | anıqılaanıqıla tüzürekdile | biznikilebiznikile tüzürekdile | siznikilesiznikile tüzürekdile | alanıqılaalanıqıla tüzürekdile |
| intensifier — veryis / are very correct | menikilemenikile bek tüzdüle | senikilesenikile bek tüzdüle | anıqılaanıqıla bek tüzdüle | biznikilebiznikile bek tüzdüle | siznikilesiznikile bek tüzdüle | alanıqılaalanıqıla bek tüzdüle |
| superlative — mostis / are the most correct | menikilemenikile em tüzdüle | senikilesenikile em tüzdüle | anıqılaanıqıla em tüzdüle | biznikilebiznikile em tüzdüle | siznikilesiznikile em tüzdüle | alanıqılaalanıqıla em tüzdüle |
Any thing takes the third-person ending, not only these: bu tüzdü, bıla tüzdüle. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".
As a noun
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominativethe truth | —tüz | menitüzüm | senitüzüng | anıtüzü | biznitüzübüz | siznitüzügüz | alanıtüzleri |
| Genitivethe truth's | —tüznü | menitüzümü | senitüzüngü | anıtüzünü | biznitüzübüznü | siznitüzügüznü | alanıtüzlerini |
| Accusativethe truth (as the object) | —tüznü | menitüzümü | senitüzüngü | anıtüzün | biznitüzübüznü | siznitüzügüznü | alanıtüzlerin |
| Dativeto the truth | —tüzge | menitüzüme | senitüzünge | anıtüzüne | biznitüzübüzge | siznitüzügüzge | alanıtüzlerine |
| Locativeat / in the truth | —tüzde | menitüzümde | senitüzüngde | anıtüzünde | biznitüzübüzde | siznitüzügüzde | alanıtüzlerinde |
| Ablativefrom the truth | —tüzden | menitüzümden | senitüzüngden | anıtüzünden | biznitüzübüzden | siznitüzügüzden | alanıtüzlerinden |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominativethe truths | —tüzle | menitüzlerim | senitüzlering | anıtüzleri | biznitüzleribiz | siznitüzlerigiz | alanıtüzleri |
| Genitivethe truths' | —tüzleni | menitüzlerimi | senitüzleringi | anıtüzlerini | biznitüzleribizni | siznitüzlerigizni | alanıtüzlerini |
| Accusativethe truths (as the object) | —tüzleni | menitüzlerimi | senitüzleringi | anıtüzlerin | biznitüzleribizni | siznitüzlerigizni | alanıtüzlerin |
| Dativeto the truths | —tüzlege | menitüzlerime | senitüzleringe | anıtüzlerine | biznitüzleribizge | siznitüzlerigizge | alanıtüzlerine |
| Locativeat / in the truths | —tüzlede | menitüzlerimde | senitüzleringde | anıtüzlerinde | biznitüzleribizde | siznitüzlerigizde | alanıtüzlerinde |
| Ablativefrom the truths | —tüzleden | menitüzlerimden | senitüzleringden | anıtüzlerinden | biznitüzleribizden | siznitüzlerigizden | alanıtüzlerinden |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: tüzleri can mean "his / her truths", "their truth", or "their truths" — context decides.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.