aman
/aman/ · plural amanla
1. bad, poor; wicked, nasty
- aman adam — a bad person
- aman jol — a bad road
- aman iş — a bad deed
- aman iyis — a bad smell
- ortaları amandı — relations between them are bad
- aman tüldü — it is not bad
- aman kün — a foul day
2. improper, indecent, rude; of words: obscene, abusive — Common in aman sözle 'foul language' and aman qılıq 'bad manners'.
- aman sözle — foul words
- aman qılıq — bad manners
- aman söz aytma — don't say foul words
3. badly, poorly, ill
- aman aytırğa — to speak ill of someone
- aman söleşirge — to speak foully
- bek aman — very badly
- aman körürge — to look on something badly, to disapprove
- ol aman jazadı — he writes badly
4. very, extremely; hard, greatly — An intensifier before an adjective or a verb: aman issidi 'it is very hot', aman qorqdum 'I was badly frightened'.
- aman issidi — it is very hot
- ol aman küçlüdü — he is extremely strong
- bılayı aman tayğaqdı — it is very slippery here
- aman qorqdum — I was very much afraid
- ol oqurğa aman talpıydı — he very much wants to study
- bir aman urdu — he struck hard
5. evil, the bad, what is bad
- em amanı — the very worst of it
- amanŋa ürenirge — to take up a bad habit
- amandan, igiden da juq aytmadı — he said nothing, neither bad nor good
- aman bla sağınmağız — do not remember us with ill
- amannı tamırı köb — evil has many roots
- amannı tamırı — the roots of evil
6. dear, good; said affectionately of a person — Used affectionately of a person, the reverse of its usual meaning, as in oy aman jaşla 'hey, good lads' or ol aman qatın 'that dear wife'. It turns up in literary prose as well as in songs.
- oy aman jaşla — hey, my good lads
- aman qatın — a dear wife
- aman qatınŋa aytmağız — do not tell my dear wife
- ay aman sen, ozdurma — hey, you good one, don't fall behind
- aman qatın bla keŋeşib keleyim — let me go and consult with my dear wife
7. no-good, naughty; said modestly by parents of their own child — A self-deprecating way of speaking about one's own children, as in ol aman jaş 'that no-good boy of ours'.
- ol aman jaş — that no-good boy
- ol bizde aman qız — she is our no-good girl
8. poor, as a school mark — Used as the name of a low school grade; bek aman 'very poor' is the lowest mark.
- bek aman — a very poor mark, a one
Expressions
- aman bla aytırğa — force a confession
- amanladan tierge — catch a cold
- amanŋa jeterge — be overcome; fall out; what nonsense
- aman aqıl — deceit, cunning
As an adjective
Degrees and persons
| Degree | menI | senyou | olhe/she/it | bizwe | sizyou all | alathey |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | amanmaI am bad | amansayou are bad | amandıhe is bad | amanbızwe are bad | amansızyou all are bad | amandılathey are bad |
| comparative — more | amanıraqmaI am worse | amanıraqsayou are worse | amanıraqdıhe is worse | amanıraqbızwe are worse | amanıraqsızyou all are worse | amanıraqdılathey are worse |
| intensifier — very | bek amanmaI am very bad | bek amansayou are very bad | bek amandıhe is very bad | bek amanbızwe are very bad | bek amansızyou all are very bad | bek amandılathey are very bad |
| superlative — most | em amanmaI am the worst | em amansayou are the worst | em amandıhe is the worst | em amanbızwe are the worst | em amansızyou all are the worst | em amandılathey are the worst |
To compare two things, put the loser in the from-form: ol menden amandı — "compared to me, he is bad."
Saying it about mine, yours, theirs
One thing
| Degree | menikimine | senikiyours | anıqıhis / hers | biznikiours | siznikiyours (pl.) | alanıqıtheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | meniki amandımine is bad | seniki amandıyours is bad | anıqı amandıhis is bad | bizniki amandıours is bad | sizniki amandıyours (pl.) is bad | alanıqı amandıtheirs is bad |
| comparative — more | meniki amanıraqdımine is worse | seniki amanıraqdıyours is worse | anıqı amanıraqdıhis is worse | bizniki amanıraqdıours is worse | sizniki amanıraqdıyours (pl.) is worse | alanıqı amanıraqdıtheirs is worse |
| intensifier — very | meniki bek amandımine is very bad | seniki bek amandıyours is very bad | anıqı bek amandıhis is very bad | bizniki bek amandıours is very bad | sizniki bek amandıyours (pl.) is very bad | alanıqı bek amandıtheirs is very bad |
| superlative — most | meniki em amandımine is the worst | seniki em amandıyours is the worst | anıqı em amandıhis is the worst | bizniki em amandıours is the worst | sizniki em amandıyours (pl.) is the worst | alanıqı em amandıtheirs is the worst |
Several things
| Degree | menikilemine | senikileyours | anıqılahis / hers | biznikileours | siznikileyours (pl.) | alanıqılatheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | menikile amandılamine are bad | senikile amandılayours are bad | anıqıla amandılahis are bad | biznikile amandılaours are bad | siznikile amandılayours (pl.) are bad | alanıqıla amandılatheirs are bad |
| comparative — more | menikile amanıraqdılamine are worse | senikile amanıraqdılayours are worse | anıqıla amanıraqdılahis are worse | biznikile amanıraqdılaours are worse | siznikile amanıraqdılayours (pl.) are worse | alanıqıla amanıraqdılatheirs are worse |
| intensifier — very | menikile bek amandılamine are very bad | senikile bek amandılayours are very bad | anıqıla bek amandılahis are very bad | biznikile bek amandılaours are very bad | siznikile bek amandılayours (pl.) are very bad | alanıqıla bek amandılatheirs are very bad |
| superlative — most | menikile em amandılamine are the worst | senikile em amandılayours are the worst | anıqıla em amandılahis are the worst | biznikile em amandılaours are the worst | siznikile em amandılayours (pl.) are the worst | alanıqıla em amandılatheirs are the worst |
Any thing takes the third-person ending, not only these: bu amandı, bıla amandıla. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".
As a noun
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | amanthe evil | amanımmy evil | amanıŋyour evil | amanıhis evil | amanıbızour evil | amanığızyou all's evil | amanlarıtheir evils |
| Genitive | amannıthe evil's | amanımımy evil's | amanıŋıyour evil's | amanınıhis evil's | amanıbıznıour evil's | amanığıznıyou all's evil's | amanlarınıtheir evils' |
| Accusative | amannıthe evil (as the object) | amanımımy evil (as the object) | amanıŋıyour evil (as the object) | amanınhis evil (as the object) | amanıbıznıour evil (as the object) | amanığıznıyou all's evil (as the object) | amanlarıntheir evils (as the object) |
| Dative | amanŋato the evil | amanımato my evil | amanıŋato your evil | amanınato his evil | amanıbızğato our evil | amanığızğato you all's evil | amanlarınato their evils |
| Locative | amandain / at the evil | amanımdain / at my evil | amanıŋdain / at your evil | amanındain / at his evil | amanıbızdain / at our evil | amanığızdain / at you all's evil | amanlarındain / at their evils |
| Ablative | amandanfrom the evil | amanımdanfrom my evil | amanıŋdanfrom your evil | amanındanfrom his evil | amanıbızdanfrom our evil | amanığızdanfrom you all's evil | amanlarındanfrom their evils |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | amanlathe evils | amanlarımmy evils | amanlarıŋyour evils | amanlarıhis evils | amanlarıbızour evils | amanlarığızyou all's evils | amanlarıtheir evils |
| Genitive | amanlanıthe evils' | amanlarımımy evils' | amanlarıŋıyour evils' | amanlarınıhis evils' | amanlarıbıznıour evils' | amanlarığıznıyou all's evils' | amanlarınıtheir evils' |
| Accusative | amanlanıthe evils (as the object) | amanlarımımy evils (as the object) | amanlarıŋıyour evils (as the object) | amanlarınhis evils (as the object) | amanlarıbıznıour evils (as the object) | amanlarığıznıyou all's evils (as the object) | amanlarıntheir evils (as the object) |
| Dative | amanlağato the evils | amanlarımato my evils | amanlarıŋato your evils | amanlarınato his evils | amanlarıbızğato our evils | amanlarığızğato you all's evils | amanlarınato their evils |
| Locative | amanladain / at the evils | amanlarımdain / at my evils | amanlarıŋdain / at your evils | amanlarındain / at his evils | amanlarıbızdain / at our evils | amanlarığızdain / at you all's evils | amanlarındain / at their evils |
| Ablative | amanladanfrom the evils | amanlarımdanfrom my evils | amanlarıŋdanfrom your evils | amanlarındanfrom his evils | amanlarıbızdanfrom our evils | amanlarığızdanfrom you all's evils | amanlarındanfrom their evils |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: amanları can mean "his / her evils", "their evil", or "their evils" — context decides.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.