aşhı
/aʃxɯ/
1. good, kind, fine, excellent, beneficial
- aşhı adam halqğa jarar — a good person serves the people well
- aşhı murat jolğa elter — a noble intention leads onto the right road
- aşhı künle kelir elge — good days will come to the village
2. well, excellently
- işni aşhı etib bitirdi — he completed the work very well
- aşhı angıla bu söznü — understand this word well
- aşhı jırlaydı bu jaş — this youth sings very well
3. all right, quite so
- aşhı, sen aythança bolsun — all right, let it be as you say
- aşhı deb jolğa çıqdıla — saying 'all right', they set out on the road
- aşhı, tambla erte tübeşeyik — very well, let us meet early tomorrow
4. Fixed greeting formula '[time-word] aşhı bolsun' — 'may [the day/dawn/evening/night] be good' — an idiomatic extension of the base adjective sense 'good, kind'.
Degrees and persons
| Degree | menI | senyou | olhe/she/it | bizwe | sizyou all | alathey |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formam/is/are good | menaşhıma | senaşhısa | olaşhıdı | bizaşhıbız | sizaşhısız | alaaşhıdıla |
| comparative — moream/is/are better | menaşhıraqma | senaşhıraqsa | olaşhıraqdı | bizaşhıraqbız | sizaşhıraqsız | alaaşhıraqdıla |
| intensifier — veryam/is/are very good | menbek aşhıma | senbek aşhısa | olbek aşhıdı | bizbek aşhıbız | sizbek aşhısız | alabek aşhıdıla |
| superlative — mostam/is/are the best | menem aşhıma | senem aşhısa | olem aşhıdı | bizem aşhıbız | sizem aşhısız | alaem aşhıdıla |
To compare two things, put the loser in the from-form: ol menden aşhıdı — "compared to me, he is good."
Saying it about mine, yours, theirs
One thing
| Degree | menikimine | senikiyours | anıqıhis / hers | biznikiours | siznikiyours (pl.) | alanıqıtheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are good | menikimeniki aşhıdı | senikiseniki aşhıdı | anıqıanıqı aşhıdı | biznikibizniki aşhıdı | siznikisizniki aşhıdı | alanıqıalanıqı aşhıdı |
| comparative — moreis / are better | menikimeniki aşhıraqdı | senikiseniki aşhıraqdı | anıqıanıqı aşhıraqdı | biznikibizniki aşhıraqdı | siznikisizniki aşhıraqdı | alanıqıalanıqı aşhıraqdı |
| intensifier — veryis / are very good | menikimeniki bek aşhıdı | senikiseniki bek aşhıdı | anıqıanıqı bek aşhıdı | biznikibizniki bek aşhıdı | siznikisizniki bek aşhıdı | alanıqıalanıqı bek aşhıdı |
| superlative — mostis / are the best | menikimeniki em aşhıdı | senikiseniki em aşhıdı | anıqıanıqı em aşhıdı | biznikibizniki em aşhıdı | siznikisizniki em aşhıdı | alanıqıalanıqı em aşhıdı |
Several things
| Degree | menikilemine | senikileyours | anıqılahis / hers | biznikileours | siznikileyours (pl.) | alanıqılatheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are good | menikilemenikile aşhıdıla | senikilesenikile aşhıdıla | anıqılaanıqıla aşhıdıla | biznikilebiznikile aşhıdıla | siznikilesiznikile aşhıdıla | alanıqılaalanıqıla aşhıdıla |
| comparative — moreis / are better | menikilemenikile aşhıraqdıla | senikilesenikile aşhıraqdıla | anıqılaanıqıla aşhıraqdıla | biznikilebiznikile aşhıraqdıla | siznikilesiznikile aşhıraqdıla | alanıqılaalanıqıla aşhıraqdıla |
| intensifier — veryis / are very good | menikilemenikile bek aşhıdıla | senikilesenikile bek aşhıdıla | anıqılaanıqıla bek aşhıdıla | biznikilebiznikile bek aşhıdıla | siznikilesiznikile bek aşhıdıla | alanıqılaalanıqıla bek aşhıdıla |
| superlative — mostis / are the best | menikilemenikile em aşhıdıla | senikilesenikile em aşhıdıla | anıqılaanıqıla em aşhıdıla | biznikilebiznikile em aşhıdıla | siznikilesiznikile em aşhıdıla | alanıqılaalanıqıla em aşhıdıla |
Any thing takes the third-person ending, not only these: bu aşhıdı, bıla aşhıdıla. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".