qatı

/qatɯ/

1. (adv.) firmly, tightly, securely (when fastening or holding something)

qatı bayla — tie tightly
qatı qıs — tighten firmly

2. (adv.) strongly, intensely, deeply (of feelings, bodily suffering, or weather)

sabiy qatı awruydu — the child is seriously ill
qatı zhawarğa — to rain heavily

3. (adv.) harshly, sternly (in speech) (fig. )

qatı aytırğa — to speak sternly
qatı söleşiw — speaking harshly

4. (adj.) hard, rigid, tough (of material or texture)

qatı ağaç — hard wood
qatı temir — hard iron
qatı alma — a hard apple

5. (adj.) strong, powerful, intense (of natural forces or symptoms)

qatı boran — a strong storm
qatı jel — a strong wind

6. (adj.) close (of ties or relationships) (fig. )

qatı baylamlıq — a close connection

7. (adj.) sharp, harsh, rude (of words or replies) (fig. )

qatı söz — a harsh word

8. (adj.) cruel, merciless (of a person) (fig. )

qatı adam — a cruel person

9. (adj.) strict, demanding, exacting, severe (of people, discipline, or rules)

qatı ustaz — a strict teacher
qatı tamata — a demanding leader

10. (adj.) steadfast, unwavering (in character or commitment) (fig. )

qatı qılıqlı adam — a person of steadfast character

11. (adv.) diligently, strenuously, persistently (when working or struggling) (fig. )

qatı işlerge — to work diligently

12. (adv.) steadfastly, unyieldingly (when maintaining a position) (fig. )

qatı süel — stand steadfastly

13. (adv.) loudly (of shouting, laughter, or other sounds)

qatı qıçırıw — shouting loudly
qatı çüçkürüw — sneezing loudly

14. (adv.) strictly (when warning or giving instructions)

15. (adj.) robust, well-developed (of bodily strength)

qatı qolları — his strong hands

16. (adj.) profound, penetrating (of the mind) (fig. )

17. (adj.) loud, resounding (of a voice or sound) (fig. )

qatı awaz — a loud voice
qatı qıçırıq — a loud shout

18. (adj.) fierce, unrelenting (of a struggle or battle)

qatı küreş — a fierce struggle

19. (adj.) rough, calloused (of hands)

20. (adj.) tight, compact (of a knot or something firmly packed)

21. (adj.) stiff, thick (of dough)

qatı tılı — stiff dough

22. (adj.) fast, swift (of movement or a current)

23. (adv.) quickly, rapidly

24. (adv.) until hard-boiled (of cooking an egg)

gakkını qatı bişirirge — to boil an egg hard

25. (adv.) to a stiff consistency (when mixing dough)

tılını qatı basarğa — to knead the dough to a stiff consistency

26. (adj.) intensive, strenuous (of work or study)

qatı iş — strenuous work

27. (adj.) insistent, pressing (of a request)

qatı tilew — an insistent request

28. (adj.) serious, thoughtful (in approaching a matter)

Degrees and persons

Degrees and persons — qatı
Degree	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
base formam/is/are hard	menqatıma	senqatısa	olqatıdı	bizqatıbız	sizqatısız	alaqatıdıla
comparative — moream/is/are harder	menqatıraqma	senqatıraqsa	olqatıraqdı	bizqatıraqbız	sizqatıraqsız	alaqatıraqdıla
intensifier — veryam/is/are very hard	menbek qatıma	senbek qatısa	olbek qatıdı	bizbek qatıbız	sizbek qatısız	alabek qatıdıla
superlative — mostam/is/are the hardest	menem qatıma	senem qatısa	olem qatıdı	bizem qatıbız	sizem qatısız	alaem qatıdıla

To compare two things, put the loser in the from-form: ol menden qatıdı — "compared to me, he is hard."

Saying it about mine, yours, theirs

One thing

One thing — qatı
Degree	menikimine	senikiyours	anıqıhis / hers	biznikiours	siznikiyours (pl.)	alanıqıtheirs
base formis / are hard	menikimeniki qatıdı	senikiseniki qatıdı	anıqıanıqı qatıdı	biznikibizniki qatıdı	siznikisizniki qatıdı	alanıqıalanıqı qatıdı
comparative — moreis / are harder	menikimeniki qatıraqdı	senikiseniki qatıraqdı	anıqıanıqı qatıraqdı	biznikibizniki qatıraqdı	siznikisizniki qatıraqdı	alanıqıalanıqı qatıraqdı
intensifier — veryis / are very hard	menikimeniki bek qatıdı	senikiseniki bek qatıdı	anıqıanıqı bek qatıdı	biznikibizniki bek qatıdı	siznikisizniki bek qatıdı	alanıqıalanıqı bek qatıdı
superlative — mostis / are the hardest	menikimeniki em qatıdı	senikiseniki em qatıdı	anıqıanıqı em qatıdı	biznikibizniki em qatıdı	siznikisizniki em qatıdı	alanıqıalanıqı em qatıdı

Several things

Several things — qatı
Degree	menikilemine	senikileyours	anıqılahis / hers	biznikileours	siznikileyours (pl.)	alanıqılatheirs
base formis / are hard	menikilemenikile qatıdıla	senikilesenikile qatıdıla	anıqılaanıqıla qatıdıla	biznikilebiznikile qatıdıla	siznikilesiznikile qatıdıla	alanıqılaalanıqıla qatıdıla
comparative — moreis / are harder	menikilemenikile qatıraqdıla	senikilesenikile qatıraqdıla	anıqılaanıqıla qatıraqdıla	biznikilebiznikile qatıraqdıla	siznikilesiznikile qatıraqdıla	alanıqılaalanıqıla qatıraqdıla
intensifier — veryis / are very hard	menikilemenikile bek qatıdıla	senikilesenikile bek qatıdıla	anıqılaanıqıla bek qatıdıla	biznikilebiznikile bek qatıdıla	siznikilesiznikile bek qatıdıla	alanıqılaalanıqıla bek qatıdıla
superlative — mostis / are the hardest	menikilemenikile em qatıdıla	senikilesenikile em qatıdıla	anıqılaanıqıla em qatıdıla	biznikilebiznikile em qatıdıla	siznikilesiznikile em qatıdıla	alanıqılaalanıqıla em qatıdıla

Any thing takes the third-person ending, not only these: bu qatıdı, bıla qatıdıla. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".