şarq
/ʃarq/ · plural Şarqla
1. east — Before another noun it means eastern, oriental.
- şarqdan kün tiyib — with the sun shining from the east
- çöplew jiti qaraydı şarqğa — the sunflower looks straight to the east
- jarıtadı sawlay şarqnı — it lights up the whole east
- şarq qrallanı qıdırıw — traveling around the eastern countries
- şarq tille — eastern languages
- şarq ayaz — an east wind
- şarq gülle — oriental flowers
2. crack!, bang! — Imitates the sound of something hard breaking or two hard things striking each other; usually followed by deb.
- şarq deb jabdım — I shut it with a bang
- kirit şarq deb etildi — the lock clicked shut
- şarq deb awdu — it fell with a crack
- terek şarq deb sındı — the tree broke with a crack
- şarq degen tawuşla — cracking sounds
- şarq-şarq degen hars tawuşla — clap-clap sounds of applause
3. suddenly, all at once — Used with deb, chiefly of something that suddenly comes to mind.
- şarq deb esime tüşdü — it suddenly came to my mind
- şarq deb esibizge tüşdü — it suddenly came to our minds
- atı şarq deb esine tüşdü — their name came to mind at once
- qarğışları, şarq deb, esime tüşdüle — her curses suddenly came to my mind
4. the East, the Orient — Before another noun it means eastern or Oriental, as in şarq kultura "Eastern culture". Tenishev and Suyunchev 1989 marks the word archaic; the everyday word for east is künçığış.
- şarqnı halqları — the peoples of the East
- şarqdan kün tiyib — the sun shining from the East
- şarqdan kelgen qarnaşlarıbız — our brothers who came from the East
- şarq qırallanı qıdırıw — traveling around the countries of the East
- Şarqdan kelgen qarnaşlarıbız — our brothers who came from the East
- Şarqnı halqları — the peoples of the East
Cases and owners
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | şarqthe east | şarqımmy east | şarqıŋyour east | şarqıhis east | şarqıbızour east | şarqığızyou all's east | şarqlarıtheir easts |
| Genitive | şarqnıthe east's | şarqımımy east's | şarqıŋıyour east's | şarqınıhis east's | şarqıbıznıour east's | şarqığıznıyou all's east's | şarqlarınıtheir easts' |
| Accusative | şarqnıthe east (as the object) | şarqımımy east (as the object) | şarqıŋıyour east (as the object) | şarqınhis east (as the object) | şarqıbıznıour east (as the object) | şarqığıznıyou all's east (as the object) | şarqlarıntheir easts (as the object) |
| Dative | şarqğato the east | şarqımato my east | şarqıŋato your east | şarqınato his east | şarqıbızğato our east | şarqığızğato you all's east | şarqlarınato their easts |
| Locative | şarqdain / at the east | şarqımdain / at my east | şarqıŋdain / at your east | şarqındain / at his east | şarqıbızdain / at our east | şarqığızdain / at you all's east | şarqlarındain / at their easts |
| Ablative | şarqdanfrom the east | şarqımdanfrom my east | şarqıŋdanfrom your east | şarqındanfrom his east | şarqıbızdanfrom our east | şarqığızdanfrom you all's east | şarqlarındanfrom their easts |
There is no plural of this word. The ending would attach like any other — it is the word, not the grammar, that refuses: this is not something Karachay counts.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | Şarqthe East | Şarqımmy East | Şarqıŋyour East | Şarqıhis East | Şarqıbızour East | Şarqığızyou all's East | Şarqlarıtheir Easts |
| Genitive | Şarqnıthe East's | Şarqımımy East's | Şarqıŋıyour East's | Şarqınıhis East's | Şarqıbıznıour East's | Şarqığıznıyou all's East's | Şarqlarınıtheir Easts' |
| Accusative | Şarqnıthe East (as the object) | Şarqımımy East (as the object) | Şarqıŋıyour East (as the object) | Şarqınhis East (as the object) | Şarqıbıznıour East (as the object) | Şarqığıznıyou all's East (as the object) | Şarqlarıntheir Easts (as the object) |
| Dative | Şarqğato the East | Şarqımato my East | Şarqıŋato your East | Şarqınato his East | Şarqıbızğato our East | Şarqığızğato you all's East | Şarqlarınato their Easts |
| Locative | Şarqdain / at the East | Şarqımdain / at my East | Şarqıŋdain / at your East | Şarqındain / at his East | Şarqıbızdain / at our East | Şarqığızdain / at you all's East | Şarqlarındain / at their Easts |
| Ablative | Şarqdanfrom the East | Şarqımdanfrom my East | Şarqıŋdanfrom your East | Şarqındanfrom his East | Şarqıbızdanfrom our East | Şarqığızdanfrom you all's East | Şarqlarındanfrom their Easts |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | Şarqlathe Easts | Şarqlarımmy Easts | Şarqlarıŋyour Easts | Şarqlarıhis Easts | Şarqlarıbızour Easts | Şarqlarığızyou all's Easts | Şarqlarıtheir Easts |
| Genitive | Şarqlanıthe Easts' | Şarqlarımımy Easts' | Şarqlarıŋıyour Easts' | Şarqlarınıhis Easts' | Şarqlarıbıznıour Easts' | Şarqlarığıznıyou all's Easts' | Şarqlarınıtheir Easts' |
| Accusative | Şarqlanıthe Easts (as the object) | Şarqlarımımy Easts (as the object) | Şarqlarıŋıyour Easts (as the object) | Şarqlarınhis Easts (as the object) | Şarqlarıbıznıour Easts (as the object) | Şarqlarığıznıyou all's Easts (as the object) | Şarqlarıntheir Easts (as the object) |
| Dative | Şarqlağato the Easts | Şarqlarımato my Easts | Şarqlarıŋato your Easts | Şarqlarınato his Easts | Şarqlarıbızğato our Easts | Şarqlarığızğato you all's Easts | Şarqlarınato their Easts |
| Locative | Şarqladain / at the Easts | Şarqlarımdain / at my Easts | Şarqlarıŋdain / at your Easts | Şarqlarındain / at his Easts | Şarqlarıbızdain / at our Easts | Şarqlarığızdain / at you all's Easts | Şarqlarındain / at their Easts |
| Ablative | Şarqladanfrom the Easts | Şarqlarımdanfrom my Easts | Şarqlarıŋdanfrom your Easts | Şarqlarındanfrom his Easts | Şarqlarıbızdanfrom our Easts | Şarqlarığızdanfrom you all's Easts | Şarqlarındanfrom their Easts |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: Şarqları can mean "his / her Easts", "their East", or "their Easts" — context decides.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.