qıyarğa

/qɯjarʁa/

1. (v.) to sharpen, to point, to whet

qalamnı qıyarğa — to sharpen the pencil
ağaçnı qıyırın qıyarğa — to sharpen the end of the log
bıçaqnı qıyarğa — to whet the knife

2. (v.) to pluck, to thin (the eyebrows)

qaşların qıyarğa — to pluck her eyebrows
qaşın qıydı — she thinned her eyebrow
qaşların qıyğandı — she has plucked her eyebrows

3. (v.) to cut out, to shape by cutting

kölekni boyunun qıyarğa — to cut out the neck of the shirt
bıstırnı qıyarğa — to cut out the cloth
boyunun qıydı — he cut out the neckline

4. (v.) to dash off, to scribble, to write quickly (fig. )

qağıt qıyarğa — to dash off a letter
qağıtnı qıydı — he dashed off the note
terk qıyadı — he writes at speed

5. (v.) to wound, to cut to the quick, to sap someone's strength (fig. )

ol hapar meni borbaylarımı qıydı — that news cut the legs from under me
anı qıydı — it sapped his strength
awruw anı qıyğandı — the illness has drained him

6. (v.) Usually in negated forms with köz ('eye'), expresses being unable or unwilling to bring oneself to do something.

Conjugation

Common forms

qıyadıhe is sharpening
qıydıhe sharpened
qıyğandıhe has sharpened
qıyarhe will sharpen
qıyarıqdıhe is going to sharpen
qıya edihe was sharpening
qıysaif he sharpens
qıy!sharpen!

Simple tenses

affirmativenegativequestionnegative question

Simple tenses — forms of qıyarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Present (simple & continuous)he is sharpening	menqıyama	senqıyasa	olqıyadı	bizqıyabız	sizqıyasız	alaqıyadıla
Present (simple & continuous)he is not sharpening	menqıymayma	senqıymaysa	olqıymaydı	bizqıymaybız	sizqıymaysız	alaqıymaydıla
Present (simple & continuous)is he sharpening?	menqıyamıma? qıyamamı?	senqıyamısa?	olqıyamıdı?	bizqıyamıbız? qıyabızmı?	sizqıyamısız?	alaqıyamıdıla?
Present (simple & continuous)isn't he sharpening?	menqıymaymıma? qıymaymamı?	senqıymaymısa?	olqıymaymıdı?	bizqıymaymıbız? qıymaybızmı?	sizqıymaymısız?	alaqıymaymıdıla?
Habitual (usually, tends to)he usually sharpens	menqıyıwçanma	senqıyıwçansa	olqıyıwçandı	bizqıyıwçanbız	sizqıyıwçansız	alaqıyıwçandıla
Habitual (usually, tends to)he doesn't usually sharpen	menqıyıwçan tülme	senqıyıwçan tülse	olqıyıwçan tüldü	bizqıyıwçan tülbüz	sizqıyıwçan tülsüz	alaqıyıwçan tüldüle
Habitual (usually, tends to)does he usually sharpen?	menqıyıwçanmıma? qıyıwçanmamı?	senqıyıwçanmısa?	olqıyıwçanmıdı?	bizqıyıwçanmıbız? qıyıwçanbızmı?	sizqıyıwçanmısız?	alaqıyıwçanmıdıla?
Habitual (usually, tends to)doesn't he usually sharpen?	menqıyıwçan tülmüme?	senqıyıwçan tülmüse?	olqıyıwçan tülmüdü?	bizqıyıwçan tülmübüz?	sizqıyıwçan tülmüsüz?	alaqıyıwçan tülmüdüle?
Resultative (has become and stays)he has sharpened and remains so			olqıyıbdı			alaqıyıbdıla
Resultative (has become and stays)no such form
Resultative (has become and stays)has he sharpened?			olqıyıbmıdı?			alaqıyıbmıdıla?
Resultative (has become and stays)no such form
Progressive (in the middle of)he is in the middle of sharpening	menqıya turama	senqıya turasa	olqıya turadı	bizqıya turabız	sizqıya turasız	alaqıya turadıla
Progressive (in the middle of)he is not in the middle of sharpening	menqıya turmayma	senqıya turmaysa	olqıya turmaydı	bizqıya turmaybız	sizqıya turmaysız	alaqıya turmaydıla
Progressive (in the middle of)is he in the middle of sharpening?	menqıya turamıma? qıya turamamı?	senqıya turamısa?	olqıya turamıdı?	bizqıya turamıbız? qıya turabızmı?	sizqıya turamısız?	alaqıya turamıdıla?
Progressive (in the middle of)isn't he in the middle of sharpening?	menqıya turmaymıma? qıya turmaymamı?	senqıya turmaymısa?	olqıya turmaymıdı?	bizqıya turmaymıbız? qıya turmaybızmı?	sizqıya turmaymısız?	alaqıya turmaymıdıla?
Simple past (definite)he sharpened	menqıydım	senqıydıng	olqıydı	bizqıydıq	sizqıydığız	alaqıydıla
Simple past (definite)he didn't sharpen	menqıymadım	senqıymadıng	olqıymadı	bizqıymadıq	sizqıymadığız	alaqıymadıla
Simple past (definite)did he sharpen?	menqıydımmı?	senqıydıngmı?	olqıydımı?	bizqıydıqmı?	sizqıydığızmı?	alaqıydılamı?
Simple past (definite)didn't he sharpen?	menqıymadımmı?	senqıymadıngmı?	olqıymadımı?	bizqıymadıqmı?	sizqıymadığızmı?	alaqıymadılamı?
Perfect (past indefinite)he has sharpened	menqıyğanma	senqıyğansa	olqıyğandı	bizqıyğanbız	sizqıyğansız	alaqıyğandıla
Perfect (past indefinite)he hasn't sharpened	menqıymağanma	senqıymağansa	olqıymağandı	bizqıymağanbız	sizqıymağansız	alaqıymağandıla
Perfect (past indefinite)has he sharpened?	menqıyğanmıma? qıyğanmamı?	senqıyğanmısa?	olqıyğanmıdı?	bizqıyğanmıbız? qıyğanbızmı?	sizqıyğanmısız?	alaqıyğanmıdıla?
Perfect (past indefinite)hasn't he sharpened?	menqıymağanmıma? qıymağanmamı?	senqıymağanmısa?	olqıymağanmıdı?	bizqıymağanmıbız? qıymağanbızmı?	sizqıymağanmısız?	alaqıymağanmıdıla?
Indefinite future (future I)he will sharpen	menqıyarma	senqıyarsa	olqıyar	bizqıyarbız	sizqıyarsız	alaqıyarla
Indefinite future (future I)he won't sharpen	menqıymazma	senqıymazsa	olqıymaz	bizqıymazbız	sizqıymazsız	alaqıymazla
Indefinite future (future I)will he sharpen?	menqıyarmıma? qıyarmamı?	senqıyarmısa?	olqıyarmı?	bizqıyarmıbız? qıyarbızmı?	sizqıyarmısız?	alaqıyarmıla?
Indefinite future (future I)won't he sharpen?	menqıymazmıma? qıymazmamı?	senqıymazmısa?	olqıymazmı?	bizqıymazmıbız? qıymazbızmı?	sizqıymazmısız?	alaqıymazmıla?
Definite future (future II)he is going to sharpen	menqıyarıqma	senqıyarıqsa	olqıyarıqdı	bizqıyarıqbız	sizqıyarıqsız	alaqıyarıqdıla
Definite future (future II)he is not going to sharpen	menqıyarıq tülme	senqıyarıq tülse	olqıyarıq tüldü	bizqıyarıq tülbüz	sizqıyarıq tülsüz	alaqıyarıq tüldüle
Definite future (future II)is he going to sharpen?	menqıyarıqmıma? qıyarıqmamı?	senqıyarıqmısa?	olqıyarıqmıdı?	bizqıyarıqmıbız? qıyarıqbızmı?	sizqıyarıqmısız?	alaqıyarıqmıdıla?
Definite future (future II)isn't he going to sharpen?	menqıyarıq tülmüme?	senqıyarıq tülmüse?	olqıyarıq tülmüdü?	bizqıyarıq tülmübüz?	sizqıyarıq tülmüsüz?	alaqıyarıq tülmüdüle?

Emphatic forms: see Emphatic and rare forms

Past compound tenses

affirmativenegative

Past compound tenses — forms of qıyarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Past perfect (pluperfect)he had sharpened	menqıyğan edimqıyğanem	senqıyğan edingqıyğaneng	olqıyğan ediqıyğaned	bizqıyğan edikqıyğanek	sizqıyğan edigizqıyğanegiz	alaqıyğan edileqıyğanelle
Past perfect (pluperfect)he hadn't sharpened	menqıymağan edimqıymağanem	senqıymağan edingqıymağaneng	olqıymağan ediqıymağaned	bizqıymağan edikqıymağanek	sizqıymağan edigizqıymağanegiz	alaqıymağan edileqıymağanelle
Past perfect (pluperfect)no such form
Past perfect (pluperfect)no such form
Past continuous (imperfect)he was sharpening	menqıya edimqıyaem	senqıya edingqıyaeng	olqıya ediqıyaed	bizqıya edikqıyaek	sizqıya edigizqıyaegiz	alaqıya edileqıyaelle
Past continuous (imperfect)he wasn't sharpening	menqıymay edimqıymayem	senqıymay edingqıymayeng	olqıymay ediqıymayed	bizqıymay edikqıymayek	sizqıymay edigizqıymayegiz	alaqıymay edileqıymayelle
Past continuous (imperfect)no such form
Past continuous (imperfect)no such form
Habitual past (used to)he used to sharpen	menqıyıwçan edimqıyıwçanem	senqıyıwçan edingqıyıwçaneng	olqıyıwçan ediqıyıwçaned	bizqıyıwçan edikqıyıwçanek	sizqıyıwçan edigizqıyıwçanegiz	alaqıyıwçan edileqıyıwçanelle
Habitual past (used to)he didn't use to sharpen	menqıyıwçan tül edimqıyıwçan tül em	senqıyıwçan tül edingqıyıwçan tül eng	olqıyıwçan tül ediqıyıwçan tül ed	bizqıyıwçan tül edikqıyıwçan tül ek	sizqıyıwçan tül edigizqıyıwçan tül egiz	alaqıyıwçan tül edileqıyıwçan tül elle
Habitual past (used to)no such form
Habitual past (used to)no such form
Resultative past (had become and stayed)he had sharpened and remained so			olqıyıb edi			alaqıyıb edile
Resultative past (had become and stayed)he hadn't sharpened			olqıyıb tül edi			alaqıyıb tül edile
Resultative past (had become and stayed)no such form
Resultative past (had become and stayed)no such form
Past progressive (was in the middle of)he was in the middle of sharpening	menqıya tura edimqıya turaem	senqıya tura edingqıya turaeng	olqıya tura ediqıya turaed	bizqıya tura edikqıya turaek	sizqıya tura edigizqıya turaegiz	alaqıya tura edileqıya turaelle
Past progressive (was in the middle of)he wasn't in the middle of sharpening	menqıya turmay edimqıya turmayem	senqıya turmay edingqıya turmayeng	olqıya turmay ediqıya turmayed	bizqıya turmay edikqıya turmayek	sizqıya turmay edigizqıya turmayegiz	alaqıya turmay edileqıya turmayelle
Past progressive (was in the middle of)no such form
Past progressive (was in the middle of)no such form
Conditional result (would)he would sharpen	menqıyar edimqıyar em	senqıyar edingqıyar eng	olqıyar ediqıyar ed	bizqıyar edikqıyar ek	sizqıyar edigizqıyar egiz	alaqıyar edileqıyar elle
Conditional result (would)he wouldn't sharpen	menqıymaz edimqıymaz em	senqıymaz edingqıymaz eng	olqıymaz ediqıymaz ed	bizqıymaz edikqıymaz ek	sizqıymaz edigizqıymaz egiz	alaqıymaz edileqıymaz elle
Conditional result (would)no such form
Conditional result (would)no such form
Past conditional result (would have)he would have sharpened	menqıyarıq edimqıyarıq em	senqıyarıq edingqıyarıq eng	olqıyarıq ediqıyarıq ed	bizqıyarıq edikqıyarıq ek	sizqıyarıq edigizqıyarıq egiz	alaqıyarıq edileqıyarıq elle
Past conditional result (would have)he wouldn't have sharpened	menqıyarıq tül edimqıyarıq tül em	senqıyarıq tül edingqıyarıq tül eng	olqıyarıq tül ediqıyarıq tül ed	bizqıyarıq tül edikqıyarıq tül ek	sizqıyarıq tül edigizqıyarıq tül egiz	alaqıyarıq tül edileqıyarıq tül elle
Past conditional result (would have)no such form
Past conditional result (would have)no such form

Conditional

affirmativenegative

Conditional — forms of qıyarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Conditionalif he sharpens	menqıysam	senqıysang	olqıysa	bizqıysaq	sizqıysağız	alaqıysala
Conditionalif he doesn't sharpen	menqıymasam	senqıymasang	olqıymasa	bizqıymasaq	sizqıymasağız	alaqıymasala
Conditionalno such form
Conditionalno such form
Conditional, present realif he is sharpening	menqıya esem	senqıya eseng	olqıya ese	bizqıya esek	sizqıya esegiz	alaqıya esele
Conditional, present realif he is not sharpening	menqıymay esem	senqıymay eseng	olqıymay ese	bizqıymay esek	sizqıymay esegiz	alaqıymay esele
Conditional, present realno such form
Conditional, present realno such form
Wish, present/future (if only)if only he sharpened	menqıysam ediqıysam ed	senqıysang ediqıysang ed	olqıysa ediqıysaed	bizqıysaq ediqıysaq ed	sizqıysağız ediqıysağız ed	alaqıysala ediqıysalaed
Wish, present/future (if only)if only he didn't sharpen	menqıymasam ediqıymasam ed	senqıymasang ediqıymasang ed	olqıymasa ediqıymasaed	bizqıymasaq ediqıymasaq ed	sizqıymasağız ediqıymasağız ed	alaqıymasala ediqıymasalaed
Wish, present/future (if only)no such form
Wish, present/future (if only)no such form
Conditional, definite past¹if he sharpened	menqıydım esem	senqıydıng eseng	olqıydı ese	bizqıydıq esek	sizqıydığız esegiz	alaqıydıla esele
Conditional, definite past¹if he didn't sharpen	menqıymadım esem	senqıymadıng eseng	olqıymadı ese	bizqıymadıq esek	sizqıymadığız esegiz	alaqıymadıla esele
Conditional, definite pastno such form
Conditional, definite pastno such form
Conditional, past realif he did sharpen (indeed)	menqıyğan esem	senqıyğan eseng	olqıyğan ese	bizqıyğan esek	sizqıyğan esegiz	alaqıyğan esele
Conditional, past realif he didn't sharpen (indeed)	menqıymağan esem	senqıymağan eseng	olqıymağan ese	bizqıymağan esek	sizqıymağan esegiz	alaqıymağan esele
Conditional, past realno such form
Conditional, past realno such form
Conditional, counterfactualif he had sharpened	menqıyğan bolsam	senqıyğan bolsang	olqıyğan bolsa	bizqıyğan bolsaq	sizqıyğan bolsağız	alaqıyğan bolsala
Conditional, counterfactualif he hadn't sharpened	menqıymağan bolsam	senqıymağan bolsang	olqıymağan bolsa	bizqıymağan bolsaq	sizqıymağan bolsağız	alaqıymağan bolsala
Conditional, counterfactualno such form
Conditional, counterfactualno such form
Wish, past (if only I had)if only he had sharpened	menqıyğan bolsam ediqıyğan bolsam ed	senqıyğan bolsang ediqıyğan bolsang ed	olqıyğan bolsa ediqıyğan bolsaed	bizqıyğan bolsaq ediqıyğan bolsaq ed	sizqıyğan bolsağız ediqıyğan bolsağız ed	alaqıyğan bolsala ediqıyğan bolsalaed
Wish, past (if only I had)if only he hadn't sharpened	menqıymağan bolsam ediqıymağan bolsam ed	senqıymağan bolsang ediqıymağan bolsang ed	olqıymağan bolsa ediqıymağan bolsaed	bizqıymağan bolsaq ediqıymağan bolsaq ed	sizqıymağan bolsağız ediqıymağan bolsağız ed	alaqıymağan bolsala ediqıymağan bolsalaed
Wish, past (if only I had)no such form
Wish, past (if only I had)no such form
Conditional, aoristif he will sharpen	menqıyar esem	senqıyar eseng	olqıyar ese	bizqıyar esek	sizqıyar esegiz	alaqıyar esele
Conditional, aoristif he won't sharpen	menqıymaz esem	senqıymaz eseng	olqıymaz ese	bizqıymaz esek	sizqıymaz esegiz	alaqıymaz esele
Conditional, aoristno such form
Conditional, aoristno such form
Conditional, futureif he is going to sharpen	menqıyarıq esem	senqıyarıq eseng	olqıyarıq ese	bizqıyarıq esek	sizqıyarıq esegiz	alaqıyarıq esele
Conditional, futureif he is not going to sharpen	menqıyarıq tül esem	senqıyarıq tül eseng	olqıyarıq tül ese	bizqıyarıq tül esek	sizqıyarıq tül esegiz	alaqıyarıq tül esele
Conditional, futureno such form
Conditional, futureno such form
Conditional, counterfactual futureif he were going to sharpen	menqıyarıq bolsam	senqıyarıq bolsang	olqıyarıq bolsa	bizqıyarıq bolsaq	sizqıyarıq bolsağız	alaqıyarıq bolsala
Conditional, counterfactual futureif he were not going to sharpen	menqıymazlıq bolsam	senqıymazlıq bolsang	olqıymazlıq bolsa	bizqıymazlıq bolsaq	sizqıymazlıq bolsağız	alaqıymazlıq bolsala
Conditional, counterfactual futureno such form
Conditional, counterfactual futureno such form

Emphatic forms: see Emphatic and rare forms

Conditional, definite pastalso qıydıng ese: the person on the verb only (Байрамкулов and Урусбиев 1967 § 110)

Inferential

affirmativenegative

Inferential — forms of qıyarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Inference, present (must be doing)he must be sharpening	menqıya bolurma	senqıya bolursa	olqıya bolur	bizqıya bolurbuz	sizqıya bolursuz	alaqıya bolurla
Inference, present (must be doing)he must not be sharpening	menqıymay bolurma	senqıymay bolursa	olqıymay bolur	bizqıymay bolurbuz	sizqıymay bolursuz	alaqıymay bolurla
Inference, present (must be doing)no such form
Inference, present (must be doing)no such form
Inference, progressive (must be in the middle of)he must be in the middle of sharpening	menqıya tura bolurma	senqıya tura bolursa	olqıya tura bolur	bizqıya tura bolurbuz	sizqıya tura bolursuz	alaqıya tura bolurla
Inference, progressive (must be in the middle of)he must keep on not sharpening	menqıymay tura bolurma	senqıymay tura bolursa	olqıymay tura bolur	bizqıymay tura bolurbuz	sizqıymay tura bolursuz	alaqıymay tura bolurla
Inference, progressive (must be in the middle of)no such form
Inference, progressive (must be in the middle of)no such form
Inference (must have)he must have sharpened	menqıyğan bolurma	senqıyğan bolursa	olqıyğan bolur	bizqıyğan bolurbuz	sizqıyğan bolursuz	alaqıyğan bolurla
Inference (must have)he must not have sharpened	menqıymağan bolurma	senqıymağan bolursa	olqıymağan bolur	bizqıymağan bolurbuz	sizqıymağan bolursuz	alaqıymağan bolurla
Inference (must have)no such form
Inference (must have)no such form
Inference, future (must be going to)he must be going to sharpen	menqıyarıq bolurma	senqıyarıq bolursa	olqıyarıq bolur	bizqıyarıq bolurbuz	sizqıyarıq bolursuz	alaqıyarıq bolurla
Inference, future (must be going to)he must not be going to sharpen	menqıymazlıq bolurma	senqıymazlıq bolursa	olqıymazlıq bolur	bizqıymazlıq bolurbuz	sizqıymazlıq bolursuz	alaqıymazlıq bolurla
Inference, future (must be going to)no such form
Inference, future (must be going to)no such form

Emphatic forms: see Emphatic and rare forms

Commands, requests and wishes

affirmativenegativequestionnegative question

Commands, requests and wishes — forms of qıyarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Commands & suggestionslet him/her/it sharpen	menqıyayım	senqıy!	olqıysın	bizqıyayıq	sizqıyığız!	alaqıysınla
Commands & suggestionslet him/her/it not sharpen	menqıymayım	senqıyma!	olqıymasın	bizqıymayıq	sizqıymağız!	alaqıymasınla
Commands & suggestionsshould he sharpen?	menqıyayımmı?		olqıysınmı?	bizqıyayıqmı?		alaqıysınlamı?
Commands & suggestionsshould he not sharpen?	menqıymayımmı?		olqıymasınmı?	bizqıymayıqmı?		alaqıymasınlamı?
Requestsdo let him/her/it sharpen		senqıyçı²	olqıysınçı		sizqıyçığız	alaqıysınlaçı
Requestsdo let him/her/it not sharpen		senqıymaçı²	olqıymasınçı		sizqıymaçığız	alaqıymasınlaçı
Requestsno such form
Requestsno such form
Blessings & curses — may you…may you sharpen		senqıyğınqıyğı
Blessings & curses — may you…may you not sharpen		senqıymağınqıymağı
Blessings & curses — may you…no such form
Blessings & curses — may you…no such form
Optative wish (-ğay + edi)would that he sharpened	menqıyğay edim qıyğa edim	senqıyğay eding qıyğa eding	olqıyğay edi qıyğa edi	bizqıyğay edik qıyğa edik	sizqıyğay edigiz qıyğa edigiz	alaqıyğay edile qıyğa edile
Optative wish (-ğay + edi)would that he did not sharpen	menqıymağay edim qıymağa edim	senqıymağay eding qıymağa eding	olqıymağay edi qıymağa edi	bizqıymağay edik qıymağa edik	sizqıymağay edigiz qıymağa edigiz	alaqıymağay edile qıymağa edile
Optative wish (-ğay + edi)no such form
Optative wish (-ğay + edi)no such form
Let someone… (commands)let him/her/it allow someone to sharpen	menqıymağa qoyayımqıyma qoyayım	senqıymağa qoy!qıyma qoy!	olqıymağa qoysunqıyma qoysun	bizqıymağa qoyayıqqıyma qoyayıq	sizqıymağa qoyuğuz!qıyma qoyuğuz!	alaqıymağa qoysunlaqıyma qoysunla
Let someone… (commands)let him/her/it not allow someone to sharpen	menqıymağa qoymayımqıyma qoymayım	senqıymağa qoyma!qıyma qoyma!	olqıymağa qoymasınqıyma qoymasın	bizqıymağa qoymayıqqıyma qoymayıq	sizqıymağa qoymağız!qıyma qoymağız!	alaqıymağa qoymasınlaqıyma qoymasınla
Let someone… (commands)should he allow someone to sharpen?	menqıymağa qoyayımmı?qıyma qoyayımmı?		olqıymağa qoysunmu?qıyma qoysunmu?	bizqıymağa qoyayıqmı?qıyma qoyayıqmı?		alaqıymağa qoysunlamı?qıyma qoysunlamı?
Let someone… (commands)should he not allow someone to sharpen?	menqıymağa qoymayımmı?qıyma qoymayımmı?		olqıymağa qoymasınmı?qıyma qoymasınmı?	bizqıymağa qoymayıqmı?qıyma qoymayıqmı?		alaqıymağa qoymasınlamı?qıyma qoymasınlamı?
Let someone… (present)he allows someone to sharpen	menqıymağa qoyamaqıyma qoyama	senqıymağa qoyasaqıyma qoyasa	olqıymağa qoyadıqıyma qoyadı	bizqıymağa qoyabızqıyma qoyabız	sizqıymağa qoyasızqıyma qoyasız	alaqıymağa qoyadılaqıyma qoyadıla
Let someone… (present)he doesn't allow someone to sharpen	menqıymağa qoymaymaqıyma qoymayma	senqıymağa qoymaysaqıyma qoymaysa	olqıymağa qoymaydıqıyma qoymaydı	bizqıymağa qoymaybızqıyma qoymaybız	sizqıymağa qoymaysızqıyma qoymaysız	alaqıymağa qoymaydılaqıyma qoymaydıla
Let someone… (present)does he allow someone to sharpen?	menqıymağa qoyamıma?qıyma qoyamıma?	senqıymağa qoyamısa?qıyma qoyamısa?	olqıymağa qoyamıdı?qıyma qoyamıdı?	bizqıymağa qoyamıbız?qıyma qoyamıbız?	sizqıymağa qoyamısız?qıyma qoyamısız?	alaqıymağa qoyamıdıla?qıyma qoyamıdıla?
Let someone… (present)doesn't he allow someone to sharpen?	menqıymağa qoymaymıma?qıyma qoymaymıma?	senqıymağa qoymaymısa?qıyma qoymaymısa?	olqıymağa qoymaymıdı?qıyma qoymaymıdı?	bizqıymağa qoymaymıbız?qıyma qoymaymıbız?	sizqıymağa qoymaymısız?qıyma qoymaymısız?	alaqıymağa qoymaymıdıla?qıyma qoymaymıdıla?
Let someone… (past)he allowed someone to sharpen	menqıymağa qoydumqıyma qoydum	senqıymağa qoydungqıyma qoydung	olqıymağa qoyduqıyma qoydu	bizqıymağa qoyduqqıyma qoyduq	sizqıymağa qoyduğuzqıyma qoyduğuz	alaqıymağa qoydulaqıyma qoydula
Let someone… (past)he didn't allow someone to sharpen	menqıymağa qoymadımqıyma qoymadım	senqıymağa qoymadıngqıyma qoymadıng	olqıymağa qoymadıqıyma qoymadı	bizqıymağa qoymadıqqıyma qoymadıq	sizqıymağa qoymadığızqıyma qoymadığız	alaqıymağa qoymadılaqıyma qoymadıla
Let someone… (past)did he allow someone to sharpen?	menqıymağa qoydummu?qıyma qoydummu?	senqıymağa qoydungmu?qıyma qoydungmu?	olqıymağa qoydumu?qıyma qoydumu?	bizqıymağa qoyduqmu?qıyma qoyduqmu?	sizqıymağa qoyduğuzmu?qıyma qoyduğuzmu?	alaqıymağa qoydulamı?qıyma qoydulamı?
Let someone… (past)didn't he allow someone to sharpen?	menqıymağa qoymadımmı?qıyma qoymadımmı?	senqıymağa qoymadıngmı?qıyma qoymadıngmı?	olqıymağa qoymadımı?qıyma qoymadımı?	bizqıymağa qoymadıqmı?qıyma qoymadıqmı?	sizqıymağa qoymadığızmı?qıyma qoymadığızmı?	alaqıymağa qoymadılamı?qıyma qoymadılamı?

RequestsSpoken variant: singular requests can add a final nasal consonant, with the same request meaning.

Ability

affirmativenegativequestionnegative question

Ability — forms of qıyarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Ability — presenthe can sharpen	menqıyalama	senqıyalasa	olqıyaladı	bizqıyalabız	sizqıyalasız	alaqıyaladıla
Ability — presenthe can't sharpen	menqıyalmayma	senqıyalmaysa	olqıyalmaydı	bizqıyalmaybız	sizqıyalmaysız	alaqıyalmaydıla
Ability — presentcan he sharpen?	menqıyalamıma? qıyalamamı?	senqıyalamısa?	olqıyalamıdı?	bizqıyalamıbız? qıyalabızmı?	sizqıyalamısız?	alaqıyalamıdıla?
Ability — presentcan't he sharpen?	menqıyalmaymıma? qıyalmaymamı?	senqıyalmaymısa?	olqıyalmaymıdı?	bizqıyalmaymıbız? qıyalmaybızmı?	sizqıyalmaymısız?	alaqıyalmaymıdıla?
Ability — if I can…if he can sharpen	menqıyalsam	senqıyalsang	olqıyalsa	bizqıyalsaq	sizqıyalsağız	alaqıyalsala
Ability — if I can…if he can't sharpen	menqıyalmasam	senqıyalmasang	olqıyalmasa	bizqıyalmasaq	sizqıyalmasağız	alaqıyalmasala
Ability — if I can…no such form
Ability — if I can…no such form
Ability — simple pasthe was able to sharpen	menqıyaldım	senqıyaldıng	olqıyaldı	bizqıyaldıq	sizqıyaldığız	alaqıyaldıla
Ability — simple pasthe could not sharpen	menqıyalmadım	senqıyalmadıng	olqıyalmadı	bizqıyalmadıq	sizqıyalmadığız	alaqıyalmadıla
Ability — simple pastwas he able to sharpen?	menqıyaldımmı?	senqıyaldıngmı?	olqıyaldımı?	bizqıyaldıqmı?	sizqıyaldığızmı?	alaqıyaldılamı?
Ability — simple pastcouldn't he sharpen?	menqıyalmadımmı?	senqıyalmadıngmı?	olqıyalmadımı?	bizqıyalmadıqmı?	sizqıyalmadığızmı?	alaqıyalmadılamı?
Ability — perfect / -ğan pasthe has been able to sharpen	menqıyalğanma	senqıyalğansa	olqıyalğandı	bizqıyalğanbız	sizqıyalğansız	alaqıyalğandıla
Ability — perfect / -ğan pasthe hasn't been able to sharpen	menqıyalmağanma	senqıyalmağansa	olqıyalmağandı	bizqıyalmağanbız	sizqıyalmağansız	alaqıyalmağandıla
Ability — perfect / -ğan pasthas he been able to sharpen?	menqıyalğanmıma? qıyalğanmamı?	senqıyalğanmısa?	olqıyalğanmıdı?	bizqıyalğanmıbız? qıyalğanbızmı?	sizqıyalğanmısız?	alaqıyalğanmıdıla?
Ability — perfect / -ğan pasthasn't he been able to sharpen?	menqıyalmağanmıma? qıyalmağanmamı?	senqıyalmağanmısa?	olqıyalmağanmıdı?	bizqıyalmağanmıbız? qıyalmağanbızmı?	sizqıyalmağanmısız?	alaqıyalmağanmıdıla?
Ability — past perfecthe had been able to sharpen	menqıyalğan edimqıyalğanem	senqıyalğan edingqıyalğaneng	olqıyalğan ediqıyalğaned	bizqıyalğan edikqıyalğanek	sizqıyalğan edigizqıyalğanegiz	alaqıyalğan edileqıyalğanelle
Ability — past perfecthe hadn't been able to sharpen	menqıyalmağan edimqıyalmağanem	senqıyalmağan edingqıyalmağaneng	olqıyalmağan ediqıyalmağaned	bizqıyalmağan edikqıyalmağanek	sizqıyalmağan edigizqıyalmağanegiz	alaqıyalmağan edileqıyalmağanelle
Ability — past perfectno such form
Ability — past perfectno such form
Ability — past backgroundhe could sharpen	menqıyala edimqıyalaem	senqıyala edingqıyalaeng	olqıyala ediqıyalaed	bizqıyala edikqıyalaek	sizqıyala edigizqıyalaegiz	alaqıyala edileqıyalaelle
Ability — past backgroundhe could not sharpen	menqıyalmay edimqıyalmayem	senqıyalmay edingqıyalmayeng	olqıyalmay ediqıyalmayed	bizqıyalmay edikqıyalmayek	sizqıyalmay edigizqıyalmayegiz	alaqıyalmay edileqıyalmayelle
Ability — past backgroundno such form
Ability — past backgroundno such form
Ability — future Ihe will be able to sharpen	menqıyalırma	senqıyalırsa	olqıyalır	bizqıyalırbız	sizqıyalırsız	alaqıyalırla
Ability — future Ihe won't be able to sharpen	menqıyalmazma	senqıyalmazsa	olqıyalmaz	bizqıyalmazbız	sizqıyalmazsız	alaqıyalmazla
Ability — future Iwill he be able to sharpen?	menqıyalırmıma? qıyalırmamı?	senqıyalırmısa?	olqıyalırmı?	bizqıyalırmıbız? qıyalırbızmı?	sizqıyalırmısız?	alaqıyalırmıla?
Ability — future Iwon't he be able to sharpen?	menqıyalmazmıma? qıyalmazmamı?	senqıyalmazmısa?	olqıyalmazmı?	bizqıyalmazmıbız? qıyalmazbızmı?	sizqıyalmazmısız?	alaqıyalmazmıla?
Ability — future IIhe is going to be able to sharpen	menqıyallıqma	senqıyallıqsa	olqıyallıqdı	bizqıyallıqbız	sizqıyallıqsız	alaqıyallıqdıla
Ability — future IIhe is not going to be able to sharpen	menqıyallıq tülme	senqıyallıq tülse	olqıyallıq tüldü	bizqıyallıq tülbüz	sizqıyallıq tülsüz	alaqıyallıq tüldüle
Ability — future IIis he going to be able to sharpen?	menqıyallıqmıma? qıyallıqmamı?	senqıyallıqmısa?	olqıyallıqmıdı?	bizqıyallıqmıbız? qıyallıqbızmı?	sizqıyallıqmısız?	alaqıyallıqmıdıla?
Ability — future IIisn't he going to be able to sharpen?	menqıyallıq tülmüme?	senqıyallıq tülmüse?	olqıyallıq tülmüdü?	bizqıyallıq tülmübüz?	sizqıyallıq tülmüsüz?	alaqıyallıq tülmüdüle?
Ability — would be able to…he would be able to sharpen	menqıyalır edimqıyalır em	senqıyalır edingqıyalır eng	olqıyalır ediqıyalır ed	bizqıyalır edikqıyalır ek	sizqıyalır edigizqıyalır egiz	alaqıyalır edileqıyalır elle
Ability — would be able to…he wouldn't be able to sharpen	menqıyalmaz edimqıyalmaz em	senqıyalmaz edingqıyalmaz eng	olqıyalmaz ediqıyalmaz ed	bizqıyalmaz edikqıyalmaz ek	sizqıyalmaz edigizqıyalmaz egiz	alaqıyalmaz edileqıyalmaz elle
Ability — would be able to…no such form
Ability — would be able to…no such form
Second-person optative — abilitymay you be able to sharpen		senqıyalğınqıyalğı
Second-person optative — abilitymay you not be able to sharpen		senqıyalmağınqıyalmağı
Second-person optative — abilityno such form
Second-person optative — abilityno such form

Emphatic and rare forms

Emphatic and rare forms — forms of qıyarğa: the second negation of each tense that has one, across the six persons.
Form	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Inference, present — auxiliary negatedhe can't be sharpening	menqıya bolmazma	senqıya bolmazsa	olqıya bolmaz	bizqıya bolmazbız	sizqıya bolmazsız	alaqıya bolmazla
Inference, present — double negationhe must be sharpening (emphatic)	menqıymay bolmazma	senqıymay bolmazsa	olqıymay bolmaz	bizqıymay bolmazbız	sizqıymay bolmazsız	alaqıymay bolmazla
Inference, progressive — auxiliary negatedhe can't be in the middle of sharpening	menqıya tura bolmazma	senqıya tura bolmazsa	olqıya tura bolmaz	bizqıya tura bolmazbız	sizqıya tura bolmazsız	alaqıya tura bolmazla
Inference, progressive — double negationhe must keep on not sharpening (emphatic)	menqıymay tura bolmazma	senqıymay tura bolmazsa	olqıymay tura bolmaz	bizqıymay tura bolmazbız	sizqıymay tura bolmazsız	alaqıymay tura bolmazla
Progressive — verb negatedhe keeps on not sharpening	menqıymay turama	senqıymay turasa	olqıymay turadı	bizqıymay turabız	sizqıymay turasız	alaqıymay turadıla
Progressive — double negationhe is not keeping on not sharpening	menqıymay turmayma	senqıymay turmaysa	olqıymay turmaydı	bizqıymay turmaybız	sizqıymay turmaysız	alaqıymay turmaydıla
Progressive — double negationisn't he keeping on not sharpening?	menqıymay turmaymıma	senqıymay turmaymısa	olqıymay turmaymıdı	bizqıymay turmaymıbız	sizqıymay turmaymısız	alaqıymay turmaymıdıla
Inference — auxiliary negatedhe can't have sharpened	menqıyğan bolmazma	senqıyğan bolmazsa	olqıyğan bolmaz	bizqıyğan bolmazbız	sizqıyğan bolmazsız	alaqıyğan bolmazla
Inference — double negationhe must have sharpened (emphatic)	menqıymağan bolmazma	senqıymağan bolmazsa	olqıymağan bolmaz	bizqıymağan bolmazbız	sizqıymağan bolmazsız	alaqıymağan bolmazla
Counterfactual — auxiliary negatedif it weren't that he had sharpened	menqıyğan bolmasam	senqıyğan bolmasang	olqıyğan bolmasa	bizqıyğan bolmasaq	sizqıyğan bolmasağız	alaqıyğan bolmasala
Counterfactual — double negationif it weren't that he hadn't sharpened	menqıymağan bolmasam	senqıymağan bolmasang	olqıymağan bolmasa	bizqıymağan bolmasaq	sizqıymağan bolmasağız	alaqıymağan bolmasala
Inference, future — auxiliary negatedhe can't be going to sharpen	menqıyarıq bolmazma	senqıyarıq bolmazsa	olqıyarıq bolmaz	bizqıyarıq bolmazbız	sizqıyarıq bolmazsız	alaqıyarıq bolmazla
Inference, future — double negationhe must be going to sharpen (emphatic)	menqıymazlıq bolmazma	senqıymazlıq bolmazsa	olqıymazlıq bolmaz	bizqıymazlıq bolmazbız	sizqıymazlıq bolmazsız	alaqıymazlıq bolmazla
Counterfactual future — auxiliary negatedif it weren't that he were going to sharpen	menqıyarıq bolmasam	senqıyarıq bolmasang	olqıyarıq bolmasa	bizqıyarıq bolmasaq	sizqıyarıq bolmasağız	alaqıyarıq bolmasala
Counterfactual future — double negationif it weren't that he were not going to sharpen	menqıymazlıq bolmasam	senqıymazlıq bolmasang	olqıymazlıq bolmasa	bizqıymazlıq bolmasaq	sizqıymazlıq bolmasağız	alaqıymazlıq bolmasala