çartlarğa

/tʃartlarʁa/

1. (v.) to crack, to split, to develop cracks

sawutnu boyawu çartlağandı — the enamel on the dish has cracked
jer çartlağandı — the ground has cracked
çartlab başladı — it began to crack

2. (v.) to crack, to make a cracking sound

otnu kösewleri çartlaydıla — the logs crackle
ot çartlaydı — the fire crackles
çartlağan tawuş — a crackling sound

3. (v.) to ricochet, to fly off, to bounce away (of a bullet)

jongurçhala çartlab-çartlab tüşedile — the chips fly off one after another
otnu jiltinleri çartlaydıla — the sparks of the fire fly off
oq çartladı — the bullet ricocheted

4. (v.) to bolt, to run off, to make a dash for it

qoy çartlağandı — the sheep has broken away from the flock
çartlab qaçdı — it bolted and ran
tana çartladı — the calf bolted

5. (v.) to fly to pieces, to burst apart

sawut çartladı — the vessel flew apart
çartlab uwaldı — it burst and shattered
çartlab ketdi — it flew to pieces

6. (v.) to splash, to spray out

qan çartladı — the blood spurted out
qaynağan jaw çartlaydı — boiling fat spatters
suw çartlaydı — the water sprays out

7. (v.) to flare up, to fly into a rage (fig. )

çartlab söleşirge — to speak heatedly
çartlab tebreme! — do not fly into a temper!
terk çartlaydı — he flares up quickly

Conjugation

Common forms

çartlaydıhe is cracking
çartladıhe cracked
çartlağandıhe has cracked
çartlarhe will crack
çartlarıqdıhe is going to crack
çartlay edihe was cracking
çartlasaif he cracks
çartla!crack!

Simple tenses

affirmativenegativequestionnegative question

Simple tenses — forms of çartlarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Present (simple & continuous)he is cracking	mençartlayma	sençartlaysa	olçartlaydı	bizçartlaybız	sizçartlaysız	alaçartlaydıla
Present (simple & continuous)he is not cracking	mençartlamayma	sençartlamaysa	olçartlamaydı	bizçartlamaybız	sizçartlamaysız	alaçartlamaydıla
Present (simple & continuous)is he cracking?	mençartlaymıma? çartlaymamı?	sençartlaymısa?	olçartlaymıdı?	bizçartlaymıbız? çartlaybızmı?	sizçartlaymısız?	alaçartlaymıdıla?
Present (simple & continuous)isn't he cracking?	mençartlamaymıma? çartlamaymamı?	sençartlamaymısa?	olçartlamaymıdı?	bizçartlamaymıbız? çartlamaybızmı?	sizçartlamaymısız?	alaçartlamaymıdıla?
Habitual (usually, tends to)he usually cracks	mençartlawçanma	sençartlawçansa	olçartlawçandı	bizçartlawçanbız	sizçartlawçansız	alaçartlawçandıla
Habitual (usually, tends to)he doesn't usually crack	mençartlawçan tülme	sençartlawçan tülse	olçartlawçan tüldü	bizçartlawçan tülbüz	sizçartlawçan tülsüz	alaçartlawçan tüldüle
Habitual (usually, tends to)does he usually crack?	mençartlawçanmıma? çartlawçanmamı?	sençartlawçanmısa?	olçartlawçanmıdı?	bizçartlawçanmıbız? çartlawçanbızmı?	sizçartlawçanmısız?	alaçartlawçanmıdıla?
Habitual (usually, tends to)doesn't he usually crack?	mençartlawçan tülmüme?	sençartlawçan tülmüse?	olçartlawçan tülmüdü?	bizçartlawçan tülmübüz?	sizçartlawçan tülmüsüz?	alaçartlawçan tülmüdüle?
Resultative (has become and stays)he has cracked and remains so			olçartlabdı			alaçartlabdıla
Resultative (has become and stays)no such form
Resultative (has become and stays)has he cracked?			olçartlabmıdı?			alaçartlabmıdıla?
Resultative (has become and stays)no such form
Progressive (in the middle of)he is in the middle of cracking	mençartlay turama	sençartlay turasa	olçartlay turadı	bizçartlay turabız	sizçartlay turasız	alaçartlay turadıla
Progressive (in the middle of)he is not in the middle of cracking	mençartlay turmayma	sençartlay turmaysa	olçartlay turmaydı	bizçartlay turmaybız	sizçartlay turmaysız	alaçartlay turmaydıla
Progressive (in the middle of)is he in the middle of cracking?	mençartlay turamıma? çartlay turamamı?	sençartlay turamısa?	olçartlay turamıdı?	bizçartlay turamıbız? çartlay turabızmı?	sizçartlay turamısız?	alaçartlay turamıdıla?
Progressive (in the middle of)isn't he in the middle of cracking?	mençartlay turmaymıma? çartlay turmaymamı?	sençartlay turmaymısa?	olçartlay turmaymıdı?	bizçartlay turmaymıbız? çartlay turmaybızmı?	sizçartlay turmaymısız?	alaçartlay turmaymıdıla?
Simple past (definite)he cracked	mençartladım	sençartladıng	olçartladı	bizçartladıq	sizçartladığız	alaçartladıla
Simple past (definite)he didn't crack	mençartlamadım	sençartlamadıng	olçartlamadı	bizçartlamadıq	sizçartlamadığız	alaçartlamadıla
Simple past (definite)did he crack?	mençartladımmı?	sençartladıngmı?	olçartladımı?	bizçartladıqmı?	sizçartladığızmı?	alaçartladılamı?
Simple past (definite)didn't he crack?	mençartlamadımmı?	sençartlamadıngmı?	olçartlamadımı?	bizçartlamadıqmı?	sizçartlamadığızmı?	alaçartlamadılamı?
Perfect (past indefinite)he has cracked	mençartlağanma	sençartlağansa	olçartlağandı	bizçartlağanbız	sizçartlağansız	alaçartlağandıla
Perfect (past indefinite)he hasn't cracked	mençartlamağanma	sençartlamağansa	olçartlamağandı	bizçartlamağanbız	sizçartlamağansız	alaçartlamağandıla
Perfect (past indefinite)has he cracked?	mençartlağanmıma? çartlağanmamı?	sençartlağanmısa?	olçartlağanmıdı?	bizçartlağanmıbız? çartlağanbızmı?	sizçartlağanmısız?	alaçartlağanmıdıla?
Perfect (past indefinite)hasn't he cracked?	mençartlamağanmıma? çartlamağanmamı?	sençartlamağanmısa?	olçartlamağanmıdı?	bizçartlamağanmıbız? çartlamağanbızmı?	sizçartlamağanmısız?	alaçartlamağanmıdıla?
Indefinite future (future I)he will crack	mençartlarma	sençartlarsa	olçartlar	bizçartlarbız	sizçartlarsız	alaçartlarla
Indefinite future (future I)he won't crack	mençartlamazma	sençartlamazsa	olçartlamaz	bizçartlamazbız	sizçartlamazsız	alaçartlamazla
Indefinite future (future I)will he crack?	mençartlarmıma? çartlarmamı?	sençartlarmısa?	olçartlarmı?	bizçartlarmıbız? çartlarbızmı?	sizçartlarmısız?	alaçartlarmıla?
Indefinite future (future I)won't he crack?	mençartlamazmıma? çartlamazmamı?	sençartlamazmısa?	olçartlamazmı?	bizçartlamazmıbız? çartlamazbızmı?	sizçartlamazmısız?	alaçartlamazmıla?
Definite future (future II)he is going to crack	mençartlarıqma	sençartlarıqsa	olçartlarıqdı	bizçartlarıqbız	sizçartlarıqsız	alaçartlarıqdıla
Definite future (future II)he is not going to crack	mençartlarıq tülme	sençartlarıq tülse	olçartlarıq tüldü	bizçartlarıq tülbüz	sizçartlarıq tülsüz	alaçartlarıq tüldüle
Definite future (future II)is he going to crack?	mençartlarıqmıma? çartlarıqmamı?	sençartlarıqmısa?	olçartlarıqmıdı?	bizçartlarıqmıbız? çartlarıqbızmı?	sizçartlarıqmısız?	alaçartlarıqmıdıla?
Definite future (future II)isn't he going to crack?	mençartlarıq tülmüme?	sençartlarıq tülmüse?	olçartlarıq tülmüdü?	bizçartlarıq tülmübüz?	sizçartlarıq tülmüsüz?	alaçartlarıq tülmüdüle?

Emphatic forms: see Emphatic and rare forms

Past compound tenses

affirmativenegative

Past compound tenses — forms of çartlarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Past perfect (pluperfect)he had cracked	mençartlağan edimçartlağanem	sençartlağan edingçartlağaneng	olçartlağan ediçartlağaned	bizçartlağan edikçartlağanek	sizçartlağan edigizçartlağanegiz	alaçartlağan edileçartlağanelle
Past perfect (pluperfect)he hadn't cracked	mençartlamağan edimçartlamağanem	sençartlamağan edingçartlamağaneng	olçartlamağan ediçartlamağaned	bizçartlamağan edikçartlamağanek	sizçartlamağan edigizçartlamağanegiz	alaçartlamağan edileçartlamağanelle
Past perfect (pluperfect)no such form
Past perfect (pluperfect)no such form
Past continuous (imperfect)he was cracking	mençartlay edimçartlayem	sençartlay edingçartlayeng	olçartlay ediçartlayed	bizçartlay edikçartlayek	sizçartlay edigizçartlayegiz	alaçartlay edileçartlayelle
Past continuous (imperfect)he wasn't cracking	mençartlamay edimçartlamayem	sençartlamay edingçartlamayeng	olçartlamay ediçartlamayed	bizçartlamay edikçartlamayek	sizçartlamay edigizçartlamayegiz	alaçartlamay edileçartlamayelle
Past continuous (imperfect)no such form
Past continuous (imperfect)no such form
Habitual past (used to)he used to crack	mençartlawçan edimçartlawçanem	sençartlawçan edingçartlawçaneng	olçartlawçan ediçartlawçaned	bizçartlawçan edikçartlawçanek	sizçartlawçan edigizçartlawçanegiz	alaçartlawçan edileçartlawçanelle
Habitual past (used to)he didn't use to crack	mençartlawçan tül edimçartlawçan tül em	sençartlawçan tül edingçartlawçan tül eng	olçartlawçan tül ediçartlawçan tül ed	bizçartlawçan tül edikçartlawçan tül ek	sizçartlawçan tül edigizçartlawçan tül egiz	alaçartlawçan tül edileçartlawçan tül elle
Habitual past (used to)no such form
Habitual past (used to)no such form
Resultative past (had become and stayed)he had cracked and remained so			olçartlab edi			alaçartlab edile
Resultative past (had become and stayed)he hadn't cracked			olçartlab tül edi			alaçartlab tül edile
Resultative past (had become and stayed)no such form
Resultative past (had become and stayed)no such form
Past progressive (was in the middle of)he was in the middle of cracking	mençartlay tura edimçartlay turaem	sençartlay tura edingçartlay turaeng	olçartlay tura ediçartlay turaed	bizçartlay tura edikçartlay turaek	sizçartlay tura edigizçartlay turaegiz	alaçartlay tura edileçartlay turaelle
Past progressive (was in the middle of)he wasn't in the middle of cracking	mençartlay turmay edimçartlay turmayem	sençartlay turmay edingçartlay turmayeng	olçartlay turmay ediçartlay turmayed	bizçartlay turmay edikçartlay turmayek	sizçartlay turmay edigizçartlay turmayegiz	alaçartlay turmay edileçartlay turmayelle
Past progressive (was in the middle of)no such form
Past progressive (was in the middle of)no such form
Conditional result (would)he would crack	mençartlar edimçartlar em	sençartlar edingçartlar eng	olçartlar ediçartlar ed	bizçartlar edikçartlar ek	sizçartlar edigizçartlar egiz	alaçartlar edileçartlar elle
Conditional result (would)he wouldn't crack	mençartlamaz edimçartlamaz em	sençartlamaz edingçartlamaz eng	olçartlamaz ediçartlamaz ed	bizçartlamaz edikçartlamaz ek	sizçartlamaz edigizçartlamaz egiz	alaçartlamaz edileçartlamaz elle
Conditional result (would)no such form
Conditional result (would)no such form
Past conditional result (would have)he would have cracked	mençartlarıq edimçartlarıq em	sençartlarıq edingçartlarıq eng	olçartlarıq ediçartlarıq ed	bizçartlarıq edikçartlarıq ek	sizçartlarıq edigizçartlarıq egiz	alaçartlarıq edileçartlarıq elle
Past conditional result (would have)he wouldn't have cracked	mençartlarıq tül edimçartlarıq tül em	sençartlarıq tül edingçartlarıq tül eng	olçartlarıq tül ediçartlarıq tül ed	bizçartlarıq tül edikçartlarıq tül ek	sizçartlarıq tül edigizçartlarıq tül egiz	alaçartlarıq tül edileçartlarıq tül elle
Past conditional result (would have)no such form
Past conditional result (would have)no such form

Conditional

affirmativenegative

Conditional — forms of çartlarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Conditionalif he cracks	mençartlasam	sençartlasang	olçartlasa	bizçartlasaq	sizçartlasağız	alaçartlasala
Conditionalif he doesn't crack	mençartlamasam	sençartlamasang	olçartlamasa	bizçartlamasaq	sizçartlamasağız	alaçartlamasala
Conditionalno such form
Conditionalno such form
Conditional, present realif he is cracking	mençartlay esem	sençartlay eseng	olçartlay ese	bizçartlay esek	sizçartlay esegiz	alaçartlay esele
Conditional, present realif he is not cracking	mençartlamay esem	sençartlamay eseng	olçartlamay ese	bizçartlamay esek	sizçartlamay esegiz	alaçartlamay esele
Conditional, present realno such form
Conditional, present realno such form
Wish, present/future (if only)if only he cracked	mençartlasam ediçartlasam ed	sençartlasang ediçartlasang ed	olçartlasa ediçartlasaed	bizçartlasaq ediçartlasaq ed	sizçartlasağız ediçartlasağız ed	alaçartlasala ediçartlasalaed
Wish, present/future (if only)if only he didn't crack	mençartlamasam ediçartlamasam ed	sençartlamasang ediçartlamasang ed	olçartlamasa ediçartlamasaed	bizçartlamasaq ediçartlamasaq ed	sizçartlamasağız ediçartlamasağız ed	alaçartlamasala ediçartlamasalaed
Wish, present/future (if only)no such form
Wish, present/future (if only)no such form
Conditional, definite past¹if he cracked	mençartladım esem	sençartladıng eseng	olçartladı ese	bizçartladıq esek	sizçartladığız esegiz	alaçartladıla esele
Conditional, definite past¹if he didn't crack	mençartlamadım esem	sençartlamadıng eseng	olçartlamadı ese	bizçartlamadıq esek	sizçartlamadığız esegiz	alaçartlamadıla esele
Conditional, definite pastno such form
Conditional, definite pastno such form
Conditional, past realif he did crack (indeed)	mençartlağan esem	sençartlağan eseng	olçartlağan ese	bizçartlağan esek	sizçartlağan esegiz	alaçartlağan esele
Conditional, past realif he didn't crack (indeed)	mençartlamağan esem	sençartlamağan eseng	olçartlamağan ese	bizçartlamağan esek	sizçartlamağan esegiz	alaçartlamağan esele
Conditional, past realno such form
Conditional, past realno such form
Conditional, counterfactualif he had cracked	mençartlağan bolsam	sençartlağan bolsang	olçartlağan bolsa	bizçartlağan bolsaq	sizçartlağan bolsağız	alaçartlağan bolsala
Conditional, counterfactualif he hadn't cracked	mençartlamağan bolsam	sençartlamağan bolsang	olçartlamağan bolsa	bizçartlamağan bolsaq	sizçartlamağan bolsağız	alaçartlamağan bolsala
Conditional, counterfactualno such form
Conditional, counterfactualno such form
Wish, past (if only I had)if only he had cracked	mençartlağan bolsam ediçartlağan bolsam ed	sençartlağan bolsang ediçartlağan bolsang ed	olçartlağan bolsa ediçartlağan bolsaed	bizçartlağan bolsaq ediçartlağan bolsaq ed	sizçartlağan bolsağız ediçartlağan bolsağız ed	alaçartlağan bolsala ediçartlağan bolsalaed
Wish, past (if only I had)if only he hadn't cracked	mençartlamağan bolsam ediçartlamağan bolsam ed	sençartlamağan bolsang ediçartlamağan bolsang ed	olçartlamağan bolsa ediçartlamağan bolsaed	bizçartlamağan bolsaq ediçartlamağan bolsaq ed	sizçartlamağan bolsağız ediçartlamağan bolsağız ed	alaçartlamağan bolsala ediçartlamağan bolsalaed
Wish, past (if only I had)no such form
Wish, past (if only I had)no such form
Conditional, aoristif he will crack	mençartlar esem	sençartlar eseng	olçartlar ese	bizçartlar esek	sizçartlar esegiz	alaçartlar esele
Conditional, aoristif he won't crack	mençartlamaz esem	sençartlamaz eseng	olçartlamaz ese	bizçartlamaz esek	sizçartlamaz esegiz	alaçartlamaz esele
Conditional, aoristno such form
Conditional, aoristno such form
Conditional, futureif he is going to crack	mençartlarıq esem	sençartlarıq eseng	olçartlarıq ese	bizçartlarıq esek	sizçartlarıq esegiz	alaçartlarıq esele
Conditional, futureif he is not going to crack	mençartlarıq tül esem	sençartlarıq tül eseng	olçartlarıq tül ese	bizçartlarıq tül esek	sizçartlarıq tül esegiz	alaçartlarıq tül esele
Conditional, futureno such form
Conditional, futureno such form
Conditional, counterfactual futureif he were going to crack	mençartlarıq bolsam	sençartlarıq bolsang	olçartlarıq bolsa	bizçartlarıq bolsaq	sizçartlarıq bolsağız	alaçartlarıq bolsala
Conditional, counterfactual futureif he were not going to crack	mençartlamazlıq bolsam	sençartlamazlıq bolsang	olçartlamazlıq bolsa	bizçartlamazlıq bolsaq	sizçartlamazlıq bolsağız	alaçartlamazlıq bolsala
Conditional, counterfactual futureno such form
Conditional, counterfactual futureno such form

Emphatic forms: see Emphatic and rare forms

Conditional, definite pastalso çartladıng ese: the person on the verb only (Байрамкулов and Урусбиев 1967 § 110)

Inferential

affirmativenegative

Inferential — forms of çartlarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Inference, present (must be doing)he must be cracking	mençartlay bolurma	sençartlay bolursa	olçartlay bolur	bizçartlay bolurbuz	sizçartlay bolursuz	alaçartlay bolurla
Inference, present (must be doing)he must not be cracking	mençartlamay bolurma	sençartlamay bolursa	olçartlamay bolur	bizçartlamay bolurbuz	sizçartlamay bolursuz	alaçartlamay bolurla
Inference, present (must be doing)no such form
Inference, present (must be doing)no such form
Inference, progressive (must be in the middle of)he must be in the middle of cracking	mençartlay tura bolurma	sençartlay tura bolursa	olçartlay tura bolur	bizçartlay tura bolurbuz	sizçartlay tura bolursuz	alaçartlay tura bolurla
Inference, progressive (must be in the middle of)he must keep on not cracking	mençartlamay tura bolurma	sençartlamay tura bolursa	olçartlamay tura bolur	bizçartlamay tura bolurbuz	sizçartlamay tura bolursuz	alaçartlamay tura bolurla
Inference, progressive (must be in the middle of)no such form
Inference, progressive (must be in the middle of)no such form
Inference (must have)he must have cracked	mençartlağan bolurma	sençartlağan bolursa	olçartlağan bolur	bizçartlağan bolurbuz	sizçartlağan bolursuz	alaçartlağan bolurla
Inference (must have)he must not have cracked	mençartlamağan bolurma	sençartlamağan bolursa	olçartlamağan bolur	bizçartlamağan bolurbuz	sizçartlamağan bolursuz	alaçartlamağan bolurla
Inference (must have)no such form
Inference (must have)no such form
Inference, future (must be going to)he must be going to crack	mençartlarıq bolurma	sençartlarıq bolursa	olçartlarıq bolur	bizçartlarıq bolurbuz	sizçartlarıq bolursuz	alaçartlarıq bolurla
Inference, future (must be going to)he must not be going to crack	mençartlamazlıq bolurma	sençartlamazlıq bolursa	olçartlamazlıq bolur	bizçartlamazlıq bolurbuz	sizçartlamazlıq bolursuz	alaçartlamazlıq bolurla
Inference, future (must be going to)no such form
Inference, future (must be going to)no such form

Emphatic forms: see Emphatic and rare forms

Commands, requests and wishes

affirmativenegativequestionnegative question

Commands, requests and wishes — forms of çartlarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Commands & suggestionslet him/her/it crack	mençartlayım	sençartla!	olçartlasın	bizçartlayıq	sizçartlağız!	alaçartlasınla
Commands & suggestionslet him/her/it not crack	mençartlamayım	sençartlama!	olçartlamasın	bizçartlamayıq	sizçartlamağız!	alaçartlamasınla
Commands & suggestionsshould he crack?	mençartlayımmı?		olçartlasınmı?	bizçartlayıqmı?		alaçartlasınlamı?
Commands & suggestionsshould he not crack?	mençartlamayımmı?		olçartlamasınmı?	bizçartlamayıqmı?		alaçartlamasınlamı?
Requestsdo let him/her/it crack		sençartlaçı²	olçartlasınçı		sizçartlaçığız	alaçartlasınlaçı
Requestsdo let him/her/it not crack		sençartlamaçı²	olçartlamasınçı		sizçartlamaçığız	alaçartlamasınlaçı
Requestsno such form
Requestsno such form
Blessings & curses — may you…may you crack		sençartlağınçartlağı
Blessings & curses — may you…may you not crack		sençartlamağınçartlamağı
Blessings & curses — may you…no such form
Blessings & curses — may you…no such form
Optative wish (-ğay + edi)would that he cracked	mençartlağay edim çartlağa edim	sençartlağay eding çartlağa eding	olçartlağay edi çartlağa edi	bizçartlağay edik çartlağa edik	sizçartlağay edigiz çartlağa edigiz	alaçartlağay edile çartlağa edile
Optative wish (-ğay + edi)would that he did not crack	mençartlamağay edim çartlamağa edim	sençartlamağay eding çartlamağa eding	olçartlamağay edi çartlamağa edi	bizçartlamağay edik çartlamağa edik	sizçartlamağay edigiz çartlamağa edigiz	alaçartlamağay edile çartlamağa edile
Optative wish (-ğay + edi)no such form
Optative wish (-ğay + edi)no such form
Let someone… (commands)let him/her/it allow someone to crack	mençartlamağa qoyayımçartlama qoyayım	sençartlamağa qoy!çartlama qoy!	olçartlamağa qoysunçartlama qoysun	bizçartlamağa qoyayıqçartlama qoyayıq	sizçartlamağa qoyuğuz!çartlama qoyuğuz!	alaçartlamağa qoysunlaçartlama qoysunla
Let someone… (commands)let him/her/it not allow someone to crack	mençartlamağa qoymayımçartlama qoymayım	sençartlamağa qoyma!çartlama qoyma!	olçartlamağa qoymasınçartlama qoymasın	bizçartlamağa qoymayıqçartlama qoymayıq	sizçartlamağa qoymağız!çartlama qoymağız!	alaçartlamağa qoymasınlaçartlama qoymasınla
Let someone… (commands)should he allow someone to crack?	mençartlamağa qoyayımmı?çartlama qoyayımmı?		olçartlamağa qoysunmu?çartlama qoysunmu?	bizçartlamağa qoyayıqmı?çartlama qoyayıqmı?		alaçartlamağa qoysunlamı?çartlama qoysunlamı?
Let someone… (commands)should he not allow someone to crack?	mençartlamağa qoymayımmı?çartlama qoymayımmı?		olçartlamağa qoymasınmı?çartlama qoymasınmı?	bizçartlamağa qoymayıqmı?çartlama qoymayıqmı?		alaçartlamağa qoymasınlamı?çartlama qoymasınlamı?
Let someone… (present)he allows someone to crack	mençartlamağa qoyamaçartlama qoyama	sençartlamağa qoyasaçartlama qoyasa	olçartlamağa qoyadıçartlama qoyadı	bizçartlamağa qoyabızçartlama qoyabız	sizçartlamağa qoyasızçartlama qoyasız	alaçartlamağa qoyadılaçartlama qoyadıla
Let someone… (present)he doesn't allow someone to crack	mençartlamağa qoymaymaçartlama qoymayma	sençartlamağa qoymaysaçartlama qoymaysa	olçartlamağa qoymaydıçartlama qoymaydı	bizçartlamağa qoymaybızçartlama qoymaybız	sizçartlamağa qoymaysızçartlama qoymaysız	alaçartlamağa qoymaydılaçartlama qoymaydıla
Let someone… (present)does he allow someone to crack?	mençartlamağa qoyamıma?çartlama qoyamıma?	sençartlamağa qoyamısa?çartlama qoyamısa?	olçartlamağa qoyamıdı?çartlama qoyamıdı?	bizçartlamağa qoyamıbız?çartlama qoyamıbız?	sizçartlamağa qoyamısız?çartlama qoyamısız?	alaçartlamağa qoyamıdıla?çartlama qoyamıdıla?
Let someone… (present)doesn't he allow someone to crack?	mençartlamağa qoymaymıma?çartlama qoymaymıma?	sençartlamağa qoymaymısa?çartlama qoymaymısa?	olçartlamağa qoymaymıdı?çartlama qoymaymıdı?	bizçartlamağa qoymaymıbız?çartlama qoymaymıbız?	sizçartlamağa qoymaymısız?çartlama qoymaymısız?	alaçartlamağa qoymaymıdıla?çartlama qoymaymıdıla?
Let someone… (past)he allowed someone to crack	mençartlamağa qoydumçartlama qoydum	sençartlamağa qoydungçartlama qoydung	olçartlamağa qoyduçartlama qoydu	bizçartlamağa qoyduqçartlama qoyduq	sizçartlamağa qoyduğuzçartlama qoyduğuz	alaçartlamağa qoydulaçartlama qoydula
Let someone… (past)he didn't allow someone to crack	mençartlamağa qoymadımçartlama qoymadım	sençartlamağa qoymadıngçartlama qoymadıng	olçartlamağa qoymadıçartlama qoymadı	bizçartlamağa qoymadıqçartlama qoymadıq	sizçartlamağa qoymadığızçartlama qoymadığız	alaçartlamağa qoymadılaçartlama qoymadıla
Let someone… (past)did he allow someone to crack?	mençartlamağa qoydummu?çartlama qoydummu?	sençartlamağa qoydungmu?çartlama qoydungmu?	olçartlamağa qoydumu?çartlama qoydumu?	bizçartlamağa qoyduqmu?çartlama qoyduqmu?	sizçartlamağa qoyduğuzmu?çartlama qoyduğuzmu?	alaçartlamağa qoydulamı?çartlama qoydulamı?
Let someone… (past)didn't he allow someone to crack?	mençartlamağa qoymadımmı?çartlama qoymadımmı?	sençartlamağa qoymadıngmı?çartlama qoymadıngmı?	olçartlamağa qoymadımı?çartlama qoymadımı?	bizçartlamağa qoymadıqmı?çartlama qoymadıqmı?	sizçartlamağa qoymadığızmı?çartlama qoymadığızmı?	alaçartlamağa qoymadılamı?çartlama qoymadılamı?

RequestsSpoken variant: singular requests can add a final nasal consonant, with the same request meaning.

Ability

affirmativenegativequestionnegative question

Ability — forms of çartlarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Ability — presenthe can crack	mençartlayalama	sençartlayalasa	olçartlayaladı	bizçartlayalabız	sizçartlayalasız	alaçartlayaladıla
Ability — presenthe can't crack	mençartlayalmayma	sençartlayalmaysa	olçartlayalmaydı	bizçartlayalmaybız	sizçartlayalmaysız	alaçartlayalmaydıla
Ability — presentcan he crack?	mençartlayalamıma? çartlayalamamı?	sençartlayalamısa?	olçartlayalamıdı?	bizçartlayalamıbız? çartlayalabızmı?	sizçartlayalamısız?	alaçartlayalamıdıla?
Ability — presentcan't he crack?	mençartlayalmaymıma? çartlayalmaymamı?	sençartlayalmaymısa?	olçartlayalmaymıdı?	bizçartlayalmaymıbız? çartlayalmaybızmı?	sizçartlayalmaymısız?	alaçartlayalmaymıdıla?
Ability — if I can…if he can crack	mençartlayalsam	sençartlayalsang	olçartlayalsa	bizçartlayalsaq	sizçartlayalsağız	alaçartlayalsala
Ability — if I can…if he can't crack	mençartlayalmasam	sençartlayalmasang	olçartlayalmasa	bizçartlayalmasaq	sizçartlayalmasağız	alaçartlayalmasala
Ability — if I can…no such form
Ability — if I can…no such form
Ability — simple pasthe was able to crack	mençartlayaldım	sençartlayaldıng	olçartlayaldı	bizçartlayaldıq	sizçartlayaldığız	alaçartlayaldıla
Ability — simple pasthe could not crack	mençartlayalmadım	sençartlayalmadıng	olçartlayalmadı	bizçartlayalmadıq	sizçartlayalmadığız	alaçartlayalmadıla
Ability — simple pastwas he able to crack?	mençartlayaldımmı?	sençartlayaldıngmı?	olçartlayaldımı?	bizçartlayaldıqmı?	sizçartlayaldığızmı?	alaçartlayaldılamı?
Ability — simple pastcouldn't he crack?	mençartlayalmadımmı?	sençartlayalmadıngmı?	olçartlayalmadımı?	bizçartlayalmadıqmı?	sizçartlayalmadığızmı?	alaçartlayalmadılamı?
Ability — perfect / -ğan pasthe has been able to crack	mençartlayalğanma	sençartlayalğansa	olçartlayalğandı	bizçartlayalğanbız	sizçartlayalğansız	alaçartlayalğandıla
Ability — perfect / -ğan pasthe hasn't been able to crack	mençartlayalmağanma	sençartlayalmağansa	olçartlayalmağandı	bizçartlayalmağanbız	sizçartlayalmağansız	alaçartlayalmağandıla
Ability — perfect / -ğan pasthas he been able to crack?	mençartlayalğanmıma? çartlayalğanmamı?	sençartlayalğanmısa?	olçartlayalğanmıdı?	bizçartlayalğanmıbız? çartlayalğanbızmı?	sizçartlayalğanmısız?	alaçartlayalğanmıdıla?
Ability — perfect / -ğan pasthasn't he been able to crack?	mençartlayalmağanmıma? çartlayalmağanmamı?	sençartlayalmağanmısa?	olçartlayalmağanmıdı?	bizçartlayalmağanmıbız? çartlayalmağanbızmı?	sizçartlayalmağanmısız?	alaçartlayalmağanmıdıla?
Ability — past perfecthe had been able to crack	mençartlayalğan edimçartlayalğanem	sençartlayalğan edingçartlayalğaneng	olçartlayalğan ediçartlayalğaned	bizçartlayalğan edikçartlayalğanek	sizçartlayalğan edigizçartlayalğanegiz	alaçartlayalğan edileçartlayalğanelle
Ability — past perfecthe hadn't been able to crack	mençartlayalmağan edimçartlayalmağanem	sençartlayalmağan edingçartlayalmağaneng	olçartlayalmağan ediçartlayalmağaned	bizçartlayalmağan edikçartlayalmağanek	sizçartlayalmağan edigizçartlayalmağanegiz	alaçartlayalmağan edileçartlayalmağanelle
Ability — past perfectno such form
Ability — past perfectno such form
Ability — past backgroundhe could crack	mençartlayala edimçartlayalaem	sençartlayala edingçartlayalaeng	olçartlayala ediçartlayalaed	bizçartlayala edikçartlayalaek	sizçartlayala edigizçartlayalaegiz	alaçartlayala edileçartlayalaelle
Ability — past backgroundhe could not crack	mençartlayalmay edimçartlayalmayem	sençartlayalmay edingçartlayalmayeng	olçartlayalmay ediçartlayalmayed	bizçartlayalmay edikçartlayalmayek	sizçartlayalmay edigizçartlayalmayegiz	alaçartlayalmay edileçartlayalmayelle
Ability — past backgroundno such form
Ability — past backgroundno such form
Ability — future Ihe will be able to crack	mençartlayalırma	sençartlayalırsa	olçartlayalır	bizçartlayalırbız	sizçartlayalırsız	alaçartlayalırla
Ability — future Ihe won't be able to crack	mençartlayalmazma	sençartlayalmazsa	olçartlayalmaz	bizçartlayalmazbız	sizçartlayalmazsız	alaçartlayalmazla
Ability — future Iwill he be able to crack?	mençartlayalırmıma? çartlayalırmamı?	sençartlayalırmısa?	olçartlayalırmı?	bizçartlayalırmıbız? çartlayalırbızmı?	sizçartlayalırmısız?	alaçartlayalırmıla?
Ability — future Iwon't he be able to crack?	mençartlayalmazmıma? çartlayalmazmamı?	sençartlayalmazmısa?	olçartlayalmazmı?	bizçartlayalmazmıbız? çartlayalmazbızmı?	sizçartlayalmazmısız?	alaçartlayalmazmıla?
Ability — future IIhe is going to be able to crack	mençartlayallıqma	sençartlayallıqsa	olçartlayallıqdı	bizçartlayallıqbız	sizçartlayallıqsız	alaçartlayallıqdıla
Ability — future IIhe is not going to be able to crack	mençartlayallıq tülme	sençartlayallıq tülse	olçartlayallıq tüldü	bizçartlayallıq tülbüz	sizçartlayallıq tülsüz	alaçartlayallıq tüldüle
Ability — future IIis he going to be able to crack?	mençartlayallıqmıma? çartlayallıqmamı?	sençartlayallıqmısa?	olçartlayallıqmıdı?	bizçartlayallıqmıbız? çartlayallıqbızmı?	sizçartlayallıqmısız?	alaçartlayallıqmıdıla?
Ability — future IIisn't he going to be able to crack?	mençartlayallıq tülmüme?	sençartlayallıq tülmüse?	olçartlayallıq tülmüdü?	bizçartlayallıq tülmübüz?	sizçartlayallıq tülmüsüz?	alaçartlayallıq tülmüdüle?
Ability — would be able to…he would be able to crack	mençartlayalır edimçartlayalır em	sençartlayalır edingçartlayalır eng	olçartlayalır ediçartlayalır ed	bizçartlayalır edikçartlayalır ek	sizçartlayalır edigizçartlayalır egiz	alaçartlayalır edileçartlayalır elle
Ability — would be able to…he wouldn't be able to crack	mençartlayalmaz edimçartlayalmaz em	sençartlayalmaz edingçartlayalmaz eng	olçartlayalmaz ediçartlayalmaz ed	bizçartlayalmaz edikçartlayalmaz ek	sizçartlayalmaz edigizçartlayalmaz egiz	alaçartlayalmaz edileçartlayalmaz elle
Ability — would be able to…no such form
Ability — would be able to…no such form
Second-person optative — abilitymay you be able to crack		sençartlayalğınçartlayalğı
Second-person optative — abilitymay you not be able to crack		sençartlayalmağınçartlayalmağı
Second-person optative — abilityno such form
Second-person optative — abilityno such form

Emphatic and rare forms

Emphatic and rare forms — forms of çartlarğa: the second negation of each tense that has one, across the six persons.
Form	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Inference, present — auxiliary negatedhe can't be cracking	mençartlay bolmazma	sençartlay bolmazsa	olçartlay bolmaz	bizçartlay bolmazbız	sizçartlay bolmazsız	alaçartlay bolmazla
Inference, present — double negationhe must be cracking (emphatic)	mençartlamay bolmazma	sençartlamay bolmazsa	olçartlamay bolmaz	bizçartlamay bolmazbız	sizçartlamay bolmazsız	alaçartlamay bolmazla
Inference, progressive — auxiliary negatedhe can't be in the middle of cracking	mençartlay tura bolmazma	sençartlay tura bolmazsa	olçartlay tura bolmaz	bizçartlay tura bolmazbız	sizçartlay tura bolmazsız	alaçartlay tura bolmazla
Inference, progressive — double negationhe must keep on not cracking (emphatic)	mençartlamay tura bolmazma	sençartlamay tura bolmazsa	olçartlamay tura bolmaz	bizçartlamay tura bolmazbız	sizçartlamay tura bolmazsız	alaçartlamay tura bolmazla
Progressive — verb negatedhe keeps on not cracking	mençartlamay turama	sençartlamay turasa	olçartlamay turadı	bizçartlamay turabız	sizçartlamay turasız	alaçartlamay turadıla
Progressive — double negationhe is not keeping on not cracking	mençartlamay turmayma	sençartlamay turmaysa	olçartlamay turmaydı	bizçartlamay turmaybız	sizçartlamay turmaysız	alaçartlamay turmaydıla
Progressive — double negationisn't he keeping on not cracking?	mençartlamay turmaymıma	sençartlamay turmaymısa	olçartlamay turmaymıdı	bizçartlamay turmaymıbız	sizçartlamay turmaymısız	alaçartlamay turmaymıdıla
Inference — auxiliary negatedhe can't have cracked	mençartlağan bolmazma	sençartlağan bolmazsa	olçartlağan bolmaz	bizçartlağan bolmazbız	sizçartlağan bolmazsız	alaçartlağan bolmazla
Inference — double negationhe must have cracked (emphatic)	mençartlamağan bolmazma	sençartlamağan bolmazsa	olçartlamağan bolmaz	bizçartlamağan bolmazbız	sizçartlamağan bolmazsız	alaçartlamağan bolmazla
Counterfactual — auxiliary negatedif it weren't that he had cracked	mençartlağan bolmasam	sençartlağan bolmasang	olçartlağan bolmasa	bizçartlağan bolmasaq	sizçartlağan bolmasağız	alaçartlağan bolmasala
Counterfactual — double negationif it weren't that he hadn't cracked	mençartlamağan bolmasam	sençartlamağan bolmasang	olçartlamağan bolmasa	bizçartlamağan bolmasaq	sizçartlamağan bolmasağız	alaçartlamağan bolmasala
Inference, future — auxiliary negatedhe can't be going to crack	mençartlarıq bolmazma	sençartlarıq bolmazsa	olçartlarıq bolmaz	bizçartlarıq bolmazbız	sizçartlarıq bolmazsız	alaçartlarıq bolmazla
Inference, future — double negationhe must be going to crack (emphatic)	mençartlamazlıq bolmazma	sençartlamazlıq bolmazsa	olçartlamazlıq bolmaz	bizçartlamazlıq bolmazbız	sizçartlamazlıq bolmazsız	alaçartlamazlıq bolmazla
Counterfactual future — auxiliary negatedif it weren't that he were going to crack	mençartlarıq bolmasam	sençartlarıq bolmasang	olçartlarıq bolmasa	bizçartlarıq bolmasaq	sizçartlarıq bolmasağız	alaçartlarıq bolmasala
Counterfactual future — double negationif it weren't that he were not going to crack	mençartlamazlıq bolmasam	sençartlamazlıq bolmasang	olçartlamazlıq bolmasa	bizçartlamazlıq bolmasaq	sizçartlamazlıq bolmasağız	alaçartlamazlıq bolmasala