çaçırarğa

/tʃatʃɯrarʁa/

1. (v.) to crack, to burst open, to chap, to split

erinlerim çaçırağandıla — my lips have chapped
gardoş bişib çaçırağandı — the potato boiled and burst open
jer çaçırağandı — the ground has cracked

2. (v.) to spurt out, to gush, to shoot out

suw jerden çaçıraydı — water gushes out of the ground
qan çaçıradı — the blood spurted out
jaw çaçıraydı — the fat spits

3. (v.) to dart out (of a person)

ol eşikden çaçıradı — he shot out of the door
üyden çaçıradı — he darted out of the house
çaçırab çıqdı — he came darting out

4. (v.) to rattle, to chatter (of a machine gun or automatic)

şkokla çaçıraydıla — the guns are rattling away
çaçırağan tawuş — a rattling sound
çaçıray başladı — it began to rattle

5. (v.) to die away, to vanish (fig. )

küçü çaçırağandı — his strength has ebbed away
jarıqlığı çaçıradı — his brightness faded away
ol jaş çaçıradı — that young man passed away

Conjugation

Common forms

çaçıraydıhe is cracking
çaçıradıhe cracked
çaçırağandıhe has cracked
çaçırarhe will crack
çaçırarıqdıhe is going to crack
çaçıray edihe was cracking
çaçırasaif he cracks
çaçıra!crack!

Simple tenses

affirmativenegativequestionnegative question

Simple tenses — forms of çaçırarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Present (simple & continuous)he is cracking	mençaçırayma	sençaçıraysa	olçaçıraydı	bizçaçıraybız	sizçaçıraysız	alaçaçıraydıla
Present (simple & continuous)he is not cracking	mençaçıramayma	sençaçıramaysa	olçaçıramaydı	bizçaçıramaybız	sizçaçıramaysız	alaçaçıramaydıla
Present (simple & continuous)is he cracking?	mençaçıraymıma? çaçıraymamı?	sençaçıraymısa?	olçaçıraymıdı?	bizçaçıraymıbız? çaçıraybızmı?	sizçaçıraymısız?	alaçaçıraymıdıla?
Present (simple & continuous)isn't he cracking?	mençaçıramaymıma? çaçıramaymamı?	sençaçıramaymısa?	olçaçıramaymıdı?	bizçaçıramaymıbız? çaçıramaybızmı?	sizçaçıramaymısız?	alaçaçıramaymıdıla?
Habitual (usually, tends to)he usually cracks	mençaçırawçanma	sençaçırawçansa	olçaçırawçandı	bizçaçırawçanbız	sizçaçırawçansız	alaçaçırawçandıla
Habitual (usually, tends to)he doesn't usually crack	mençaçırawçan tülme	sençaçırawçan tülse	olçaçırawçan tüldü	bizçaçırawçan tülbüz	sizçaçırawçan tülsüz	alaçaçırawçan tüldüle
Habitual (usually, tends to)does he usually crack?	mençaçırawçanmıma? çaçırawçanmamı?	sençaçırawçanmısa?	olçaçırawçanmıdı?	bizçaçırawçanmıbız? çaçırawçanbızmı?	sizçaçırawçanmısız?	alaçaçırawçanmıdıla?
Habitual (usually, tends to)doesn't he usually crack?	mençaçırawçan tülmüme?	sençaçırawçan tülmüse?	olçaçırawçan tülmüdü?	bizçaçırawçan tülmübüz?	sizçaçırawçan tülmüsüz?	alaçaçırawçan tülmüdüle?
Resultative (has become and stays)he has cracked and remains so			olçaçırabdı			alaçaçırabdıla
Resultative (has become and stays)no such form
Resultative (has become and stays)has he cracked?			olçaçırabmıdı?			alaçaçırabmıdıla?
Resultative (has become and stays)no such form
Progressive (in the middle of)he is in the middle of cracking	mençaçıray turama	sençaçıray turasa	olçaçıray turadı	bizçaçıray turabız	sizçaçıray turasız	alaçaçıray turadıla
Progressive (in the middle of)he is not in the middle of cracking	mençaçıray turmayma	sençaçıray turmaysa	olçaçıray turmaydı	bizçaçıray turmaybız	sizçaçıray turmaysız	alaçaçıray turmaydıla
Progressive (in the middle of)is he in the middle of cracking?	mençaçıray turamıma? çaçıray turamamı?	sençaçıray turamısa?	olçaçıray turamıdı?	bizçaçıray turamıbız? çaçıray turabızmı?	sizçaçıray turamısız?	alaçaçıray turamıdıla?
Progressive (in the middle of)isn't he in the middle of cracking?	mençaçıray turmaymıma? çaçıray turmaymamı?	sençaçıray turmaymısa?	olçaçıray turmaymıdı?	bizçaçıray turmaymıbız? çaçıray turmaybızmı?	sizçaçıray turmaymısız?	alaçaçıray turmaymıdıla?
Simple past (definite)he cracked	mençaçıradım	sençaçıradıng	olçaçıradı	bizçaçıradıq	sizçaçıradığız	alaçaçıradıla
Simple past (definite)he didn't crack	mençaçıramadım	sençaçıramadıng	olçaçıramadı	bizçaçıramadıq	sizçaçıramadığız	alaçaçıramadıla
Simple past (definite)did he crack?	mençaçıradımmı?	sençaçıradıngmı?	olçaçıradımı?	bizçaçıradıqmı?	sizçaçıradığızmı?	alaçaçıradılamı?
Simple past (definite)didn't he crack?	mençaçıramadımmı?	sençaçıramadıngmı?	olçaçıramadımı?	bizçaçıramadıqmı?	sizçaçıramadığızmı?	alaçaçıramadılamı?
Perfect (past indefinite)he has cracked	mençaçırağanma	sençaçırağansa	olçaçırağandı	bizçaçırağanbız	sizçaçırağansız	alaçaçırağandıla
Perfect (past indefinite)he hasn't cracked	mençaçıramağanma	sençaçıramağansa	olçaçıramağandı	bizçaçıramağanbız	sizçaçıramağansız	alaçaçıramağandıla
Perfect (past indefinite)has he cracked?	mençaçırağanmıma? çaçırağanmamı?	sençaçırağanmısa?	olçaçırağanmıdı?	bizçaçırağanmıbız? çaçırağanbızmı?	sizçaçırağanmısız?	alaçaçırağanmıdıla?
Perfect (past indefinite)hasn't he cracked?	mençaçıramağanmıma? çaçıramağanmamı?	sençaçıramağanmısa?	olçaçıramağanmıdı?	bizçaçıramağanmıbız? çaçıramağanbızmı?	sizçaçıramağanmısız?	alaçaçıramağanmıdıla?
Indefinite future (future I)he will crack	mençaçırarma	sençaçırarsa	olçaçırar	bizçaçırarbız	sizçaçırarsız	alaçaçırarla
Indefinite future (future I)he won't crack	mençaçıramazma	sençaçıramazsa	olçaçıramaz	bizçaçıramazbız	sizçaçıramazsız	alaçaçıramazla
Indefinite future (future I)will he crack?	mençaçırarmıma? çaçırarmamı?	sençaçırarmısa?	olçaçırarmı?	bizçaçırarmıbız? çaçırarbızmı?	sizçaçırarmısız?	alaçaçırarmıla?
Indefinite future (future I)won't he crack?	mençaçıramazmıma? çaçıramazmamı?	sençaçıramazmısa?	olçaçıramazmı?	bizçaçıramazmıbız? çaçıramazbızmı?	sizçaçıramazmısız?	alaçaçıramazmıla?
Definite future (future II)he is going to crack	mençaçırarıqma	sençaçırarıqsa	olçaçırarıqdı	bizçaçırarıqbız	sizçaçırarıqsız	alaçaçırarıqdıla
Definite future (future II)he is not going to crack	mençaçırarıq tülme	sençaçırarıq tülse	olçaçırarıq tüldü	bizçaçırarıq tülbüz	sizçaçırarıq tülsüz	alaçaçırarıq tüldüle
Definite future (future II)is he going to crack?	mençaçırarıqmıma? çaçırarıqmamı?	sençaçırarıqmısa?	olçaçırarıqmıdı?	bizçaçırarıqmıbız? çaçırarıqbızmı?	sizçaçırarıqmısız?	alaçaçırarıqmıdıla?
Definite future (future II)isn't he going to crack?	mençaçırarıq tülmüme?	sençaçırarıq tülmüse?	olçaçırarıq tülmüdü?	bizçaçırarıq tülmübüz?	sizçaçırarıq tülmüsüz?	alaçaçırarıq tülmüdüle?

Emphatic forms: see Emphatic and rare forms

Past compound tenses

affirmativenegative

Past compound tenses — forms of çaçırarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Past perfect (pluperfect)he had cracked	mençaçırağan edimçaçırağanem	sençaçırağan edingçaçırağaneng	olçaçırağan ediçaçırağaned	bizçaçırağan edikçaçırağanek	sizçaçırağan edigizçaçırağanegiz	alaçaçırağan edileçaçırağanelle
Past perfect (pluperfect)he hadn't cracked	mençaçıramağan edimçaçıramağanem	sençaçıramağan edingçaçıramağaneng	olçaçıramağan ediçaçıramağaned	bizçaçıramağan edikçaçıramağanek	sizçaçıramağan edigizçaçıramağanegiz	alaçaçıramağan edileçaçıramağanelle
Past perfect (pluperfect)no such form
Past perfect (pluperfect)no such form
Past continuous (imperfect)he was cracking	mençaçıray edimçaçırayem	sençaçıray edingçaçırayeng	olçaçıray ediçaçırayed	bizçaçıray edikçaçırayek	sizçaçıray edigizçaçırayegiz	alaçaçıray edileçaçırayelle
Past continuous (imperfect)he wasn't cracking	mençaçıramay edimçaçıramayem	sençaçıramay edingçaçıramayeng	olçaçıramay ediçaçıramayed	bizçaçıramay edikçaçıramayek	sizçaçıramay edigizçaçıramayegiz	alaçaçıramay edileçaçıramayelle
Past continuous (imperfect)no such form
Past continuous (imperfect)no such form
Habitual past (used to)he used to crack	mençaçırawçan edimçaçırawçanem	sençaçırawçan edingçaçırawçaneng	olçaçırawçan ediçaçırawçaned	bizçaçırawçan edikçaçırawçanek	sizçaçırawçan edigizçaçırawçanegiz	alaçaçırawçan edileçaçırawçanelle
Habitual past (used to)he didn't use to crack	mençaçırawçan tül edimçaçırawçan tül em	sençaçırawçan tül edingçaçırawçan tül eng	olçaçırawçan tül ediçaçırawçan tül ed	bizçaçırawçan tül edikçaçırawçan tül ek	sizçaçırawçan tül edigizçaçırawçan tül egiz	alaçaçırawçan tül edileçaçırawçan tül elle
Habitual past (used to)no such form
Habitual past (used to)no such form
Resultative past (had become and stayed)he had cracked and remained so			olçaçırab edi			alaçaçırab edile
Resultative past (had become and stayed)he hadn't cracked			olçaçırab tül edi			alaçaçırab tül edile
Resultative past (had become and stayed)no such form
Resultative past (had become and stayed)no such form
Past progressive (was in the middle of)he was in the middle of cracking	mençaçıray tura edimçaçıray turaem	sençaçıray tura edingçaçıray turaeng	olçaçıray tura ediçaçıray turaed	bizçaçıray tura edikçaçıray turaek	sizçaçıray tura edigizçaçıray turaegiz	alaçaçıray tura edileçaçıray turaelle
Past progressive (was in the middle of)he wasn't in the middle of cracking	mençaçıray turmay edimçaçıray turmayem	sençaçıray turmay edingçaçıray turmayeng	olçaçıray turmay ediçaçıray turmayed	bizçaçıray turmay edikçaçıray turmayek	sizçaçıray turmay edigizçaçıray turmayegiz	alaçaçıray turmay edileçaçıray turmayelle
Past progressive (was in the middle of)no such form
Past progressive (was in the middle of)no such form
Conditional result (would)he would crack	mençaçırar edimçaçırar em	sençaçırar edingçaçırar eng	olçaçırar ediçaçırar ed	bizçaçırar edikçaçırar ek	sizçaçırar edigizçaçırar egiz	alaçaçırar edileçaçırar elle
Conditional result (would)he wouldn't crack	mençaçıramaz edimçaçıramaz em	sençaçıramaz edingçaçıramaz eng	olçaçıramaz ediçaçıramaz ed	bizçaçıramaz edikçaçıramaz ek	sizçaçıramaz edigizçaçıramaz egiz	alaçaçıramaz edileçaçıramaz elle
Conditional result (would)no such form
Conditional result (would)no such form
Past conditional result (would have)he would have cracked	mençaçırarıq edimçaçırarıq em	sençaçırarıq edingçaçırarıq eng	olçaçırarıq ediçaçırarıq ed	bizçaçırarıq edikçaçırarıq ek	sizçaçırarıq edigizçaçırarıq egiz	alaçaçırarıq edileçaçırarıq elle
Past conditional result (would have)he wouldn't have cracked	mençaçırarıq tül edimçaçırarıq tül em	sençaçırarıq tül edingçaçırarıq tül eng	olçaçırarıq tül ediçaçırarıq tül ed	bizçaçırarıq tül edikçaçırarıq tül ek	sizçaçırarıq tül edigizçaçırarıq tül egiz	alaçaçırarıq tül edileçaçırarıq tül elle
Past conditional result (would have)no such form
Past conditional result (would have)no such form

Conditional

affirmativenegative

Conditional — forms of çaçırarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Conditionalif he cracks	mençaçırasam	sençaçırasang	olçaçırasa	bizçaçırasaq	sizçaçırasağız	alaçaçırasala
Conditionalif he doesn't crack	mençaçıramasam	sençaçıramasang	olçaçıramasa	bizçaçıramasaq	sizçaçıramasağız	alaçaçıramasala
Conditionalno such form
Conditionalno such form
Conditional, present realif he is cracking	mençaçıray esem	sençaçıray eseng	olçaçıray ese	bizçaçıray esek	sizçaçıray esegiz	alaçaçıray esele
Conditional, present realif he is not cracking	mençaçıramay esem	sençaçıramay eseng	olçaçıramay ese	bizçaçıramay esek	sizçaçıramay esegiz	alaçaçıramay esele
Conditional, present realno such form
Conditional, present realno such form
Wish, present/future (if only)if only he cracked	mençaçırasam ediçaçırasam ed	sençaçırasang ediçaçırasang ed	olçaçırasa ediçaçırasaed	bizçaçırasaq ediçaçırasaq ed	sizçaçırasağız ediçaçırasağız ed	alaçaçırasala ediçaçırasalaed
Wish, present/future (if only)if only he didn't crack	mençaçıramasam ediçaçıramasam ed	sençaçıramasang ediçaçıramasang ed	olçaçıramasa ediçaçıramasaed	bizçaçıramasaq ediçaçıramasaq ed	sizçaçıramasağız ediçaçıramasağız ed	alaçaçıramasala ediçaçıramasalaed
Wish, present/future (if only)no such form
Wish, present/future (if only)no such form
Conditional, definite past¹if he cracked	mençaçıradım esem	sençaçıradıng eseng	olçaçıradı ese	bizçaçıradıq esek	sizçaçıradığız esegiz	alaçaçıradıla esele
Conditional, definite past¹if he didn't crack	mençaçıramadım esem	sençaçıramadıng eseng	olçaçıramadı ese	bizçaçıramadıq esek	sizçaçıramadığız esegiz	alaçaçıramadıla esele
Conditional, definite pastno such form
Conditional, definite pastno such form
Conditional, past realif he did crack (indeed)	mençaçırağan esem	sençaçırağan eseng	olçaçırağan ese	bizçaçırağan esek	sizçaçırağan esegiz	alaçaçırağan esele
Conditional, past realif he didn't crack (indeed)	mençaçıramağan esem	sençaçıramağan eseng	olçaçıramağan ese	bizçaçıramağan esek	sizçaçıramağan esegiz	alaçaçıramağan esele
Conditional, past realno such form
Conditional, past realno such form
Conditional, counterfactualif he had cracked	mençaçırağan bolsam	sençaçırağan bolsang	olçaçırağan bolsa	bizçaçırağan bolsaq	sizçaçırağan bolsağız	alaçaçırağan bolsala
Conditional, counterfactualif he hadn't cracked	mençaçıramağan bolsam	sençaçıramağan bolsang	olçaçıramağan bolsa	bizçaçıramağan bolsaq	sizçaçıramağan bolsağız	alaçaçıramağan bolsala
Conditional, counterfactualno such form
Conditional, counterfactualno such form
Wish, past (if only I had)if only he had cracked	mençaçırağan bolsam ediçaçırağan bolsam ed	sençaçırağan bolsang ediçaçırağan bolsang ed	olçaçırağan bolsa ediçaçırağan bolsaed	bizçaçırağan bolsaq ediçaçırağan bolsaq ed	sizçaçırağan bolsağız ediçaçırağan bolsağız ed	alaçaçırağan bolsala ediçaçırağan bolsalaed
Wish, past (if only I had)if only he hadn't cracked	mençaçıramağan bolsam ediçaçıramağan bolsam ed	sençaçıramağan bolsang ediçaçıramağan bolsang ed	olçaçıramağan bolsa ediçaçıramağan bolsaed	bizçaçıramağan bolsaq ediçaçıramağan bolsaq ed	sizçaçıramağan bolsağız ediçaçıramağan bolsağız ed	alaçaçıramağan bolsala ediçaçıramağan bolsalaed
Wish, past (if only I had)no such form
Wish, past (if only I had)no such form
Conditional, aoristif he will crack	mençaçırar esem	sençaçırar eseng	olçaçırar ese	bizçaçırar esek	sizçaçırar esegiz	alaçaçırar esele
Conditional, aoristif he won't crack	mençaçıramaz esem	sençaçıramaz eseng	olçaçıramaz ese	bizçaçıramaz esek	sizçaçıramaz esegiz	alaçaçıramaz esele
Conditional, aoristno such form
Conditional, aoristno such form
Conditional, futureif he is going to crack	mençaçırarıq esem	sençaçırarıq eseng	olçaçırarıq ese	bizçaçırarıq esek	sizçaçırarıq esegiz	alaçaçırarıq esele
Conditional, futureif he is not going to crack	mençaçırarıq tül esem	sençaçırarıq tül eseng	olçaçırarıq tül ese	bizçaçırarıq tül esek	sizçaçırarıq tül esegiz	alaçaçırarıq tül esele
Conditional, futureno such form
Conditional, futureno such form
Conditional, counterfactual futureif he were going to crack	mençaçırarıq bolsam	sençaçırarıq bolsang	olçaçırarıq bolsa	bizçaçırarıq bolsaq	sizçaçırarıq bolsağız	alaçaçırarıq bolsala
Conditional, counterfactual futureif he were not going to crack	mençaçıramazlıq bolsam	sençaçıramazlıq bolsang	olçaçıramazlıq bolsa	bizçaçıramazlıq bolsaq	sizçaçıramazlıq bolsağız	alaçaçıramazlıq bolsala
Conditional, counterfactual futureno such form
Conditional, counterfactual futureno such form

Emphatic forms: see Emphatic and rare forms

Conditional, definite pastalso çaçıradıng ese: the person on the verb only (Байрамкулов and Урусбиев 1967 § 110)

Inferential

affirmativenegative

Inferential — forms of çaçırarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Inference, present (must be doing)he must be cracking	mençaçıray bolurma	sençaçıray bolursa	olçaçıray bolur	bizçaçıray bolurbuz	sizçaçıray bolursuz	alaçaçıray bolurla
Inference, present (must be doing)he must not be cracking	mençaçıramay bolurma	sençaçıramay bolursa	olçaçıramay bolur	bizçaçıramay bolurbuz	sizçaçıramay bolursuz	alaçaçıramay bolurla
Inference, present (must be doing)no such form
Inference, present (must be doing)no such form
Inference, progressive (must be in the middle of)he must be in the middle of cracking	mençaçıray tura bolurma	sençaçıray tura bolursa	olçaçıray tura bolur	bizçaçıray tura bolurbuz	sizçaçıray tura bolursuz	alaçaçıray tura bolurla
Inference, progressive (must be in the middle of)he must keep on not cracking	mençaçıramay tura bolurma	sençaçıramay tura bolursa	olçaçıramay tura bolur	bizçaçıramay tura bolurbuz	sizçaçıramay tura bolursuz	alaçaçıramay tura bolurla
Inference, progressive (must be in the middle of)no such form
Inference, progressive (must be in the middle of)no such form
Inference (must have)he must have cracked	mençaçırağan bolurma	sençaçırağan bolursa	olçaçırağan bolur	bizçaçırağan bolurbuz	sizçaçırağan bolursuz	alaçaçırağan bolurla
Inference (must have)he must not have cracked	mençaçıramağan bolurma	sençaçıramağan bolursa	olçaçıramağan bolur	bizçaçıramağan bolurbuz	sizçaçıramağan bolursuz	alaçaçıramağan bolurla
Inference (must have)no such form
Inference (must have)no such form
Inference, future (must be going to)he must be going to crack	mençaçırarıq bolurma	sençaçırarıq bolursa	olçaçırarıq bolur	bizçaçırarıq bolurbuz	sizçaçırarıq bolursuz	alaçaçırarıq bolurla
Inference, future (must be going to)he must not be going to crack	mençaçıramazlıq bolurma	sençaçıramazlıq bolursa	olçaçıramazlıq bolur	bizçaçıramazlıq bolurbuz	sizçaçıramazlıq bolursuz	alaçaçıramazlıq bolurla
Inference, future (must be going to)no such form
Inference, future (must be going to)no such form

Emphatic forms: see Emphatic and rare forms

Commands, requests and wishes

affirmativenegativequestionnegative question

Commands, requests and wishes — forms of çaçırarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Commands & suggestionslet him/her/it crack	mençaçırayım	sençaçıra!	olçaçırasın	bizçaçırayıq	sizçaçırağız!	alaçaçırasınla
Commands & suggestionslet him/her/it not crack	mençaçıramayım	sençaçırama!	olçaçıramasın	bizçaçıramayıq	sizçaçıramağız!	alaçaçıramasınla
Commands & suggestionsshould he crack?	mençaçırayımmı?		olçaçırasınmı?	bizçaçırayıqmı?		alaçaçırasınlamı?
Commands & suggestionsshould he not crack?	mençaçıramayımmı?		olçaçıramasınmı?	bizçaçıramayıqmı?		alaçaçıramasınlamı?
Requestsdo let him/her/it crack		sençaçıraçı²	olçaçırasınçı		sizçaçıraçığız	alaçaçırasınlaçı
Requestsdo let him/her/it not crack		sençaçıramaçı²	olçaçıramasınçı		sizçaçıramaçığız	alaçaçıramasınlaçı
Requestsno such form
Requestsno such form
Blessings & curses — may you…may you crack		sençaçırağınçaçırağı
Blessings & curses — may you…may you not crack		sençaçıramağınçaçıramağı
Blessings & curses — may you…no such form
Blessings & curses — may you…no such form
Optative wish (-ğay + edi)would that he cracked	mençaçırağay edim çaçırağa edim	sençaçırağay eding çaçırağa eding	olçaçırağay edi çaçırağa edi	bizçaçırağay edik çaçırağa edik	sizçaçırağay edigiz çaçırağa edigiz	alaçaçırağay edile çaçırağa edile
Optative wish (-ğay + edi)would that he did not crack	mençaçıramağay edim çaçıramağa edim	sençaçıramağay eding çaçıramağa eding	olçaçıramağay edi çaçıramağa edi	bizçaçıramağay edik çaçıramağa edik	sizçaçıramağay edigiz çaçıramağa edigiz	alaçaçıramağay edile çaçıramağa edile
Optative wish (-ğay + edi)no such form
Optative wish (-ğay + edi)no such form
Let someone… (commands)let him/her/it allow someone to crack	mençaçıramağa qoyayımçaçırama qoyayım	sençaçıramağa qoy!çaçırama qoy!	olçaçıramağa qoysunçaçırama qoysun	bizçaçıramağa qoyayıqçaçırama qoyayıq	sizçaçıramağa qoyuğuz!çaçırama qoyuğuz!	alaçaçıramağa qoysunlaçaçırama qoysunla
Let someone… (commands)let him/her/it not allow someone to crack	mençaçıramağa qoymayımçaçırama qoymayım	sençaçıramağa qoyma!çaçırama qoyma!	olçaçıramağa qoymasınçaçırama qoymasın	bizçaçıramağa qoymayıqçaçırama qoymayıq	sizçaçıramağa qoymağız!çaçırama qoymağız!	alaçaçıramağa qoymasınlaçaçırama qoymasınla
Let someone… (commands)should he allow someone to crack?	mençaçıramağa qoyayımmı?çaçırama qoyayımmı?		olçaçıramağa qoysunmu?çaçırama qoysunmu?	bizçaçıramağa qoyayıqmı?çaçırama qoyayıqmı?		alaçaçıramağa qoysunlamı?çaçırama qoysunlamı?
Let someone… (commands)should he not allow someone to crack?	mençaçıramağa qoymayımmı?çaçırama qoymayımmı?		olçaçıramağa qoymasınmı?çaçırama qoymasınmı?	bizçaçıramağa qoymayıqmı?çaçırama qoymayıqmı?		alaçaçıramağa qoymasınlamı?çaçırama qoymasınlamı?
Let someone… (present)he allows someone to crack	mençaçıramağa qoyamaçaçırama qoyama	sençaçıramağa qoyasaçaçırama qoyasa	olçaçıramağa qoyadıçaçırama qoyadı	bizçaçıramağa qoyabızçaçırama qoyabız	sizçaçıramağa qoyasızçaçırama qoyasız	alaçaçıramağa qoyadılaçaçırama qoyadıla
Let someone… (present)he doesn't allow someone to crack	mençaçıramağa qoymaymaçaçırama qoymayma	sençaçıramağa qoymaysaçaçırama qoymaysa	olçaçıramağa qoymaydıçaçırama qoymaydı	bizçaçıramağa qoymaybızçaçırama qoymaybız	sizçaçıramağa qoymaysızçaçırama qoymaysız	alaçaçıramağa qoymaydılaçaçırama qoymaydıla
Let someone… (present)does he allow someone to crack?	mençaçıramağa qoyamıma?çaçırama qoyamıma?	sençaçıramağa qoyamısa?çaçırama qoyamısa?	olçaçıramağa qoyamıdı?çaçırama qoyamıdı?	bizçaçıramağa qoyamıbız?çaçırama qoyamıbız?	sizçaçıramağa qoyamısız?çaçırama qoyamısız?	alaçaçıramağa qoyamıdıla?çaçırama qoyamıdıla?
Let someone… (present)doesn't he allow someone to crack?	mençaçıramağa qoymaymıma?çaçırama qoymaymıma?	sençaçıramağa qoymaymısa?çaçırama qoymaymısa?	olçaçıramağa qoymaymıdı?çaçırama qoymaymıdı?	bizçaçıramağa qoymaymıbız?çaçırama qoymaymıbız?	sizçaçıramağa qoymaymısız?çaçırama qoymaymısız?	alaçaçıramağa qoymaymıdıla?çaçırama qoymaymıdıla?
Let someone… (past)he allowed someone to crack	mençaçıramağa qoydumçaçırama qoydum	sençaçıramağa qoydungçaçırama qoydung	olçaçıramağa qoyduçaçırama qoydu	bizçaçıramağa qoyduqçaçırama qoyduq	sizçaçıramağa qoyduğuzçaçırama qoyduğuz	alaçaçıramağa qoydulaçaçırama qoydula
Let someone… (past)he didn't allow someone to crack	mençaçıramağa qoymadımçaçırama qoymadım	sençaçıramağa qoymadıngçaçırama qoymadıng	olçaçıramağa qoymadıçaçırama qoymadı	bizçaçıramağa qoymadıqçaçırama qoymadıq	sizçaçıramağa qoymadığızçaçırama qoymadığız	alaçaçıramağa qoymadılaçaçırama qoymadıla
Let someone… (past)did he allow someone to crack?	mençaçıramağa qoydummu?çaçırama qoydummu?	sençaçıramağa qoydungmu?çaçırama qoydungmu?	olçaçıramağa qoydumu?çaçırama qoydumu?	bizçaçıramağa qoyduqmu?çaçırama qoyduqmu?	sizçaçıramağa qoyduğuzmu?çaçırama qoyduğuzmu?	alaçaçıramağa qoydulamı?çaçırama qoydulamı?
Let someone… (past)didn't he allow someone to crack?	mençaçıramağa qoymadımmı?çaçırama qoymadımmı?	sençaçıramağa qoymadıngmı?çaçırama qoymadıngmı?	olçaçıramağa qoymadımı?çaçırama qoymadımı?	bizçaçıramağa qoymadıqmı?çaçırama qoymadıqmı?	sizçaçıramağa qoymadığızmı?çaçırama qoymadığızmı?	alaçaçıramağa qoymadılamı?çaçırama qoymadılamı?

RequestsSpoken variant: singular requests can add a final nasal consonant, with the same request meaning.

Ability

affirmativenegativequestionnegative question

Ability — forms of çaçırarğa: each tense across the six persons, in the form chosen above.
Tense	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Ability — presenthe can crack	mençaçırayalama	sençaçırayalasa	olçaçırayaladı	bizçaçırayalabız	sizçaçırayalasız	alaçaçırayaladıla
Ability — presenthe can't crack	mençaçırayalmayma	sençaçırayalmaysa	olçaçırayalmaydı	bizçaçırayalmaybız	sizçaçırayalmaysız	alaçaçırayalmaydıla
Ability — presentcan he crack?	mençaçırayalamıma? çaçırayalamamı?	sençaçırayalamısa?	olçaçırayalamıdı?	bizçaçırayalamıbız? çaçırayalabızmı?	sizçaçırayalamısız?	alaçaçırayalamıdıla?
Ability — presentcan't he crack?	mençaçırayalmaymıma? çaçırayalmaymamı?	sençaçırayalmaymısa?	olçaçırayalmaymıdı?	bizçaçırayalmaymıbız? çaçırayalmaybızmı?	sizçaçırayalmaymısız?	alaçaçırayalmaymıdıla?
Ability — if I can…if he can crack	mençaçırayalsam	sençaçırayalsang	olçaçırayalsa	bizçaçırayalsaq	sizçaçırayalsağız	alaçaçırayalsala
Ability — if I can…if he can't crack	mençaçırayalmasam	sençaçırayalmasang	olçaçırayalmasa	bizçaçırayalmasaq	sizçaçırayalmasağız	alaçaçırayalmasala
Ability — if I can…no such form
Ability — if I can…no such form
Ability — simple pasthe was able to crack	mençaçırayaldım	sençaçırayaldıng	olçaçırayaldı	bizçaçırayaldıq	sizçaçırayaldığız	alaçaçırayaldıla
Ability — simple pasthe could not crack	mençaçırayalmadım	sençaçırayalmadıng	olçaçırayalmadı	bizçaçırayalmadıq	sizçaçırayalmadığız	alaçaçırayalmadıla
Ability — simple pastwas he able to crack?	mençaçırayaldımmı?	sençaçırayaldıngmı?	olçaçırayaldımı?	bizçaçırayaldıqmı?	sizçaçırayaldığızmı?	alaçaçırayaldılamı?
Ability — simple pastcouldn't he crack?	mençaçırayalmadımmı?	sençaçırayalmadıngmı?	olçaçırayalmadımı?	bizçaçırayalmadıqmı?	sizçaçırayalmadığızmı?	alaçaçırayalmadılamı?
Ability — perfect / -ğan pasthe has been able to crack	mençaçırayalğanma	sençaçırayalğansa	olçaçırayalğandı	bizçaçırayalğanbız	sizçaçırayalğansız	alaçaçırayalğandıla
Ability — perfect / -ğan pasthe hasn't been able to crack	mençaçırayalmağanma	sençaçırayalmağansa	olçaçırayalmağandı	bizçaçırayalmağanbız	sizçaçırayalmağansız	alaçaçırayalmağandıla
Ability — perfect / -ğan pasthas he been able to crack?	mençaçırayalğanmıma? çaçırayalğanmamı?	sençaçırayalğanmısa?	olçaçırayalğanmıdı?	bizçaçırayalğanmıbız? çaçırayalğanbızmı?	sizçaçırayalğanmısız?	alaçaçırayalğanmıdıla?
Ability — perfect / -ğan pasthasn't he been able to crack?	mençaçırayalmağanmıma? çaçırayalmağanmamı?	sençaçırayalmağanmısa?	olçaçırayalmağanmıdı?	bizçaçırayalmağanmıbız? çaçırayalmağanbızmı?	sizçaçırayalmağanmısız?	alaçaçırayalmağanmıdıla?
Ability — past perfecthe had been able to crack	mençaçırayalğan edimçaçırayalğanem	sençaçırayalğan edingçaçırayalğaneng	olçaçırayalğan ediçaçırayalğaned	bizçaçırayalğan edikçaçırayalğanek	sizçaçırayalğan edigizçaçırayalğanegiz	alaçaçırayalğan edileçaçırayalğanelle
Ability — past perfecthe hadn't been able to crack	mençaçırayalmağan edimçaçırayalmağanem	sençaçırayalmağan edingçaçırayalmağaneng	olçaçırayalmağan ediçaçırayalmağaned	bizçaçırayalmağan edikçaçırayalmağanek	sizçaçırayalmağan edigizçaçırayalmağanegiz	alaçaçırayalmağan edileçaçırayalmağanelle
Ability — past perfectno such form
Ability — past perfectno such form
Ability — past backgroundhe could crack	mençaçırayala edimçaçırayalaem	sençaçırayala edingçaçırayalaeng	olçaçırayala ediçaçırayalaed	bizçaçırayala edikçaçırayalaek	sizçaçırayala edigizçaçırayalaegiz	alaçaçırayala edileçaçırayalaelle
Ability — past backgroundhe could not crack	mençaçırayalmay edimçaçırayalmayem	sençaçırayalmay edingçaçırayalmayeng	olçaçırayalmay ediçaçırayalmayed	bizçaçırayalmay edikçaçırayalmayek	sizçaçırayalmay edigizçaçırayalmayegiz	alaçaçırayalmay edileçaçırayalmayelle
Ability — past backgroundno such form
Ability — past backgroundno such form
Ability — future Ihe will be able to crack	mençaçırayalırma	sençaçırayalırsa	olçaçırayalır	bizçaçırayalırbız	sizçaçırayalırsız	alaçaçırayalırla
Ability — future Ihe won't be able to crack	mençaçırayalmazma	sençaçırayalmazsa	olçaçırayalmaz	bizçaçırayalmazbız	sizçaçırayalmazsız	alaçaçırayalmazla
Ability — future Iwill he be able to crack?	mençaçırayalırmıma? çaçırayalırmamı?	sençaçırayalırmısa?	olçaçırayalırmı?	bizçaçırayalırmıbız? çaçırayalırbızmı?	sizçaçırayalırmısız?	alaçaçırayalırmıla?
Ability — future Iwon't he be able to crack?	mençaçırayalmazmıma? çaçırayalmazmamı?	sençaçırayalmazmısa?	olçaçırayalmazmı?	bizçaçırayalmazmıbız? çaçırayalmazbızmı?	sizçaçırayalmazmısız?	alaçaçırayalmazmıla?
Ability — future IIhe is going to be able to crack	mençaçırayallıqma	sençaçırayallıqsa	olçaçırayallıqdı	bizçaçırayallıqbız	sizçaçırayallıqsız	alaçaçırayallıqdıla
Ability — future IIhe is not going to be able to crack	mençaçırayallıq tülme	sençaçırayallıq tülse	olçaçırayallıq tüldü	bizçaçırayallıq tülbüz	sizçaçırayallıq tülsüz	alaçaçırayallıq tüldüle
Ability — future IIis he going to be able to crack?	mençaçırayallıqmıma? çaçırayallıqmamı?	sençaçırayallıqmısa?	olçaçırayallıqmıdı?	bizçaçırayallıqmıbız? çaçırayallıqbızmı?	sizçaçırayallıqmısız?	alaçaçırayallıqmıdıla?
Ability — future IIisn't he going to be able to crack?	mençaçırayallıq tülmüme?	sençaçırayallıq tülmüse?	olçaçırayallıq tülmüdü?	bizçaçırayallıq tülmübüz?	sizçaçırayallıq tülmüsüz?	alaçaçırayallıq tülmüdüle?
Ability — would be able to…he would be able to crack	mençaçırayalır edimçaçırayalır em	sençaçırayalır edingçaçırayalır eng	olçaçırayalır ediçaçırayalır ed	bizçaçırayalır edikçaçırayalır ek	sizçaçırayalır edigizçaçırayalır egiz	alaçaçırayalır edileçaçırayalır elle
Ability — would be able to…he wouldn't be able to crack	mençaçırayalmaz edimçaçırayalmaz em	sençaçırayalmaz edingçaçırayalmaz eng	olçaçırayalmaz ediçaçırayalmaz ed	bizçaçırayalmaz edikçaçırayalmaz ek	sizçaçırayalmaz edigizçaçırayalmaz egiz	alaçaçırayalmaz edileçaçırayalmaz elle
Ability — would be able to…no such form
Ability — would be able to…no such form
Second-person optative — abilitymay you be able to crack		sençaçırayalğınçaçırayalğı
Second-person optative — abilitymay you not be able to crack		sençaçırayalmağınçaçırayalmağı
Second-person optative — abilityno such form
Second-person optative — abilityno such form

Emphatic and rare forms

Emphatic and rare forms — forms of çaçırarğa: the second negation of each tense that has one, across the six persons.
Form	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
Inference, present — auxiliary negatedhe can't be cracking	mençaçıray bolmazma	sençaçıray bolmazsa	olçaçıray bolmaz	bizçaçıray bolmazbız	sizçaçıray bolmazsız	alaçaçıray bolmazla
Inference, present — double negationhe must be cracking (emphatic)	mençaçıramay bolmazma	sençaçıramay bolmazsa	olçaçıramay bolmaz	bizçaçıramay bolmazbız	sizçaçıramay bolmazsız	alaçaçıramay bolmazla
Inference, progressive — auxiliary negatedhe can't be in the middle of cracking	mençaçıray tura bolmazma	sençaçıray tura bolmazsa	olçaçıray tura bolmaz	bizçaçıray tura bolmazbız	sizçaçıray tura bolmazsız	alaçaçıray tura bolmazla
Inference, progressive — double negationhe must keep on not cracking (emphatic)	mençaçıramay tura bolmazma	sençaçıramay tura bolmazsa	olçaçıramay tura bolmaz	bizçaçıramay tura bolmazbız	sizçaçıramay tura bolmazsız	alaçaçıramay tura bolmazla
Progressive — verb negatedhe keeps on not cracking	mençaçıramay turama	sençaçıramay turasa	olçaçıramay turadı	bizçaçıramay turabız	sizçaçıramay turasız	alaçaçıramay turadıla
Progressive — double negationhe is not keeping on not cracking	mençaçıramay turmayma	sençaçıramay turmaysa	olçaçıramay turmaydı	bizçaçıramay turmaybız	sizçaçıramay turmaysız	alaçaçıramay turmaydıla
Progressive — double negationisn't he keeping on not cracking?	mençaçıramay turmaymıma	sençaçıramay turmaymısa	olçaçıramay turmaymıdı	bizçaçıramay turmaymıbız	sizçaçıramay turmaymısız	alaçaçıramay turmaymıdıla
Inference — auxiliary negatedhe can't have cracked	mençaçırağan bolmazma	sençaçırağan bolmazsa	olçaçırağan bolmaz	bizçaçırağan bolmazbız	sizçaçırağan bolmazsız	alaçaçırağan bolmazla
Inference — double negationhe must have cracked (emphatic)	mençaçıramağan bolmazma	sençaçıramağan bolmazsa	olçaçıramağan bolmaz	bizçaçıramağan bolmazbız	sizçaçıramağan bolmazsız	alaçaçıramağan bolmazla
Counterfactual — auxiliary negatedif it weren't that he had cracked	mençaçırağan bolmasam	sençaçırağan bolmasang	olçaçırağan bolmasa	bizçaçırağan bolmasaq	sizçaçırağan bolmasağız	alaçaçırağan bolmasala
Counterfactual — double negationif it weren't that he hadn't cracked	mençaçıramağan bolmasam	sençaçıramağan bolmasang	olçaçıramağan bolmasa	bizçaçıramağan bolmasaq	sizçaçıramağan bolmasağız	alaçaçıramağan bolmasala
Inference, future — auxiliary negatedhe can't be going to crack	mençaçırarıq bolmazma	sençaçırarıq bolmazsa	olçaçırarıq bolmaz	bizçaçırarıq bolmazbız	sizçaçırarıq bolmazsız	alaçaçırarıq bolmazla
Inference, future — double negationhe must be going to crack (emphatic)	mençaçıramazlıq bolmazma	sençaçıramazlıq bolmazsa	olçaçıramazlıq bolmaz	bizçaçıramazlıq bolmazbız	sizçaçıramazlıq bolmazsız	alaçaçıramazlıq bolmazla
Counterfactual future — auxiliary negatedif it weren't that he were going to crack	mençaçırarıq bolmasam	sençaçırarıq bolmasang	olçaçırarıq bolmasa	bizçaçırarıq bolmasaq	sizçaçırarıq bolmasağız	alaçaçırarıq bolmasala
Counterfactual future — double negationif it weren't that he were not going to crack	mençaçıramazlıq bolmasam	sençaçıramazlıq bolmasang	olçaçıramazlıq bolmasa	bizçaçıramazlıq bolmasaq	sizçaçıramazlıq bolmasağız	alaçaçıramazlıq bolmasala