çıraq
/tʃɯraq/ · plural çıraqla
1. lamp, lantern, torch, candle, headlight; light — Covers any light: a candle (jaw çıraq), a kerosene lamp (pategen çıraq), an electric lamp, a street lamp or a car headlight.
- çıraq jandırırğa — to light the lamp
- anam çıraqnı jandırdı — my mother lit the lamp
- çıraqnı jandırdım — I lit the candle
- çıraqnı juqlatırğa — to put out the light
- çıraqnı juqlatdı — he put out the lamp
- jaw çıraq — a candle
- pategen çıraq — a kerosene lamp
- çıraq jarıqda — by the light of a lamp
- çıraq jarıq beredi — the lamp gives light
- üyde jarıq çıraq jandı — a bright lamp burned in the house
- çıraq tunuq janadı — the lamp burns dimly
- çıraq aqırın janadı — the candle burns slowly
- çıraqla janadıla — the lamps are burning
- üyde eki çıraq janadı — two candles are burning in the house
- çıraq qarmaldı — the candle went out
- çıraq da kesi tögeregin jarıtadı — even a candle lights only its own surroundings
2. guiding light, beacon, source of hope one source
- çırağım! — my light!
- ol milletge çıraq bolğandı — he became a guiding light for the nation
- ilmu qaraŋıda çıraqdı — learning is a lamp in the dark
- aqılnı çırağı — the lamp of wisdom
- süymeklikni çırağı — the lamp of love
Expressions
- çıraq bla izleseŋ da, tapmazğa — be extremely rare
- çıraq tutdururğa — stand idle
- hawa çıraq — electric light
- köz çırağı — eye; apple of one's eye
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | çıraqthe lamp | çırağımmy lamp | çırağıŋyour lamp | çırağıhis lamp | çırağıbızour lamp | çırağığızyou all's lamp | çıraqlarıtheir lamps |
| Genitive | çıraqnıthe lamp's | çırağımımy lamp's | çırağıŋıyour lamp's | çırağınıhis lamp's | çırağıbıznıour lamp's | çırağığıznıyou all's lamp's | çıraqlarınıtheir lamps' |
| Accusative | çıraqnıthe lamp (as the object) | çırağımımy lamp (as the object) | çırağıŋıyour lamp (as the object) | çırağınhis lamp (as the object) | çırağıbıznıour lamp (as the object) | çırağığıznıyou all's lamp (as the object) | çıraqlarıntheir lamps (as the object) |
| Dative | çıraqğato the lamp | çırağımato my lamp | çırağıŋato your lamp | çırağınato his lamp | çırağıbızğato our lamp | çırağığızğato you all's lamp | çıraqlarınato their lamps |
| Locative | çıraqdain / at the lamp | çırağımdain / at my lamp | çırağıŋdain / at your lamp | çırağındain / at his lamp | çırağıbızdain / at our lamp | çırağığızdain / at you all's lamp | çıraqlarındain / at their lamps |
| Ablative | çıraqdanfrom the lamp | çırağımdanfrom my lamp | çırağıŋdanfrom your lamp | çırağındanfrom his lamp | çırağıbızdanfrom our lamp | çırağığızdanfrom you all's lamp | çıraqlarındanfrom their lamps |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | çıraqlathe lamps | çıraqlarımmy lamps | çıraqlarıŋyour lamps | çıraqlarıhis lamps | çıraqlarıbızour lamps | çıraqlarığızyou all's lamps | çıraqlarıtheir lamps |
| Genitive | çıraqlanıthe lamps' | çıraqlarımımy lamps' | çıraqlarıŋıyour lamps' | çıraqlarınıhis lamps' | çıraqlarıbıznıour lamps' | çıraqlarığıznıyou all's lamps' | çıraqlarınıtheir lamps' |
| Accusative | çıraqlanıthe lamps (as the object) | çıraqlarımımy lamps (as the object) | çıraqlarıŋıyour lamps (as the object) | çıraqlarınhis lamps (as the object) | çıraqlarıbıznıour lamps (as the object) | çıraqlarığıznıyou all's lamps (as the object) | çıraqlarıntheir lamps (as the object) |
| Dative | çıraqlağato the lamps | çıraqlarımato my lamps | çıraqlarıŋato your lamps | çıraqlarınato his lamps | çıraqlarıbızğato our lamps | çıraqlarığızğato you all's lamps | çıraqlarınato their lamps |
| Locative | çıraqladain / at the lamps | çıraqlarımdain / at my lamps | çıraqlarıŋdain / at your lamps | çıraqlarındain / at his lamps | çıraqlarıbızdain / at our lamps | çıraqlarığızdain / at you all's lamps | çıraqlarındain / at their lamps |
| Ablative | çıraqladanfrom the lamps | çıraqlarımdanfrom my lamps | çıraqlarıŋdanfrom your lamps | çıraqlarındanfrom his lamps | çıraqlarıbızdanfrom our lamps | çıraqlarığızdanfrom you all's lamps | çıraqlarındanfrom their lamps |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: çıraqları can mean "his / her lamps", "their lamp", or "their lamps" — context decides.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.