tögerek
/tøɡerek/ · plural tögerekle
1. round, circular, spherical
- tögerek stolnu tenginde olturduq — we sat beside the round table
- tögerek ay kökde jarıydı — the full round moon shines in the sky
- tögerek taşnı tawdan jığırdatdıla — they rolled the round stone down the mountain
- tögerek tereze — a round window
2. circle, circumference
- tögerekni maydanın eseplerge — to calculate the area of a circle
- tögerek sızarğa — to draw a circle
3. surrounding area, surroundings — The attested possessive case forms also function as postpositions: tögeregine marks direction around or near something, tögereginde location around it, and tögereginden movement from its vicinity.
- tögereginde tawla qızıl körünedile — in the surrounding area mountains appear crimson
- el tögeregi çeget bla bağlanngandı — the surroundings of the village are bounded by forest
- tögerekge qaray saq bas — tread carefully while looking all around
4. all around, in a ring
- tögerek jıyılıb qobuznu tıngladıla — gathering all around, they listened to the accordion
- tögerek aylanıb jol izledi — circling all around, he sought a path
- tögerek turğan adamla alğış aytdıla — people standing around gave blessings
- tögerek oltururğa — to sit in a ring
5. a round dance in which dancers hold hands to form a ring, the circling part of the abezek dance
- tögerekge barırğa — to dance the round dance
- tögerekni açıb, tüz tepsewge köçdüle — they opened the ring and went over to the smooth dance
- toy tögerek bla başlandı — the feast began with the round dance
6. a round object or a ring-shaped object
- qutharıwçu tögerek — a life ring
7. an ornament attached to the collar of a felt cloak
- kümüş tögerekle — silver collar ornaments
As an adjective
Degrees
| Degree | —form |
|---|---|
| base formround | —tögerek |
| comparative — morerounder | —tögeregirek |
| intensifier — veryvery round | —bek tögerek |
| superlative — mostthe roundest | —em tögerek |
Saying it about mine, yours, theirs
One thing
| Degree | menikimine | senikiyours | anıqıhis / hers | biznikiours | siznikiyours (pl.) | alanıqıtheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are round | menikimeniki tögerekdi | senikiseniki tögerekdi | anıqıanıqı tögerekdi | biznikibizniki tögerekdi | siznikisizniki tögerekdi | alanıqıalanıqı tögerekdi |
| comparative — moreis / are rounder | menikimeniki tögeregirekdi | senikiseniki tögeregirekdi | anıqıanıqı tögeregirekdi | biznikibizniki tögeregirekdi | siznikisizniki tögeregirekdi | alanıqıalanıqı tögeregirekdi |
| intensifier — veryis / are very round | menikimeniki bek tögerekdi | senikiseniki bek tögerekdi | anıqıanıqı bek tögerekdi | biznikibizniki bek tögerekdi | siznikisizniki bek tögerekdi | alanıqıalanıqı bek tögerekdi |
| superlative — mostis / are the roundest | menikimeniki em tögerekdi | senikiseniki em tögerekdi | anıqıanıqı em tögerekdi | biznikibizniki em tögerekdi | siznikisizniki em tögerekdi | alanıqıalanıqı em tögerekdi |
Several things
| Degree | menikilemine | senikileyours | anıqılahis / hers | biznikileours | siznikileyours (pl.) | alanıqılatheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are round | menikilemenikile tögerekdile | senikilesenikile tögerekdile | anıqılaanıqıla tögerekdile | biznikilebiznikile tögerekdile | siznikilesiznikile tögerekdile | alanıqılaalanıqıla tögerekdile |
| comparative — moreis / are rounder | menikilemenikile tögeregirekdile | senikilesenikile tögeregirekdile | anıqılaanıqıla tögeregirekdile | biznikilebiznikile tögeregirekdile | siznikilesiznikile tögeregirekdile | alanıqılaalanıqıla tögeregirekdile |
| intensifier — veryis / are very round | menikilemenikile bek tögerekdile | senikilesenikile bek tögerekdile | anıqılaanıqıla bek tögerekdile | biznikilebiznikile bek tögerekdile | siznikilesiznikile bek tögerekdile | alanıqılaalanıqıla bek tögerekdile |
| superlative — mostis / are the roundest | menikilemenikile em tögerekdile | senikilesenikile em tögerekdile | anıqılaanıqıla em tögerekdile | biznikilebiznikile em tögerekdile | siznikilesiznikile em tögerekdile | alanıqılaalanıqıla em tögerekdile |
Any thing takes the third-person ending, not only these: bu tögerekdi, bıla tögerekdile. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".
As a noun
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominativethe circle | —tögerek | menitögeregim | senitögereging | anıtögeregi | biznitögeregibiz | siznitögeregigiz | alanıtögerekleri |
| Genitivethe circle's | —tögerekni | menitögeregimi | senitögeregingi | anıtögeregini | biznitögeregibizni | siznitögeregigizni | alanıtögereklerini |
| Accusativethe circle (as the object) | —tögerekni | menitögeregimi | senitögeregingi | anıtögeregin | biznitögeregibizni | siznitögeregigizni | alanıtögereklerin |
| Dativeto the circle | —tögerekge | menitögeregime | senitögereginge | anıtögeregine | biznitögeregibizge | siznitögeregigizge | alanıtögereklerine |
| Locativeat / in the circle | —tögerekde | menitögeregimde | senitögeregingde | anıtögereginde | biznitögeregibizde | siznitögeregigizde | alanıtögereklerinde |
| Ablativefrom the circle | —tögerekden | menitögeregimden | senitögeregingden | anıtögereginden | biznitögeregibizden | siznitögeregigizden | alanıtögereklerinden |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominativethe circles | —tögerekle | menitögereklerim | senitögereklering | anıtögerekleri | biznitögerekleribiz | siznitögereklerigiz | alanıtögerekleri |
| Genitivethe circles' | —tögerekleni | menitögereklerimi | senitögerekleringi | anıtögereklerini | biznitögerekleribizni | siznitögereklerigizni | alanıtögereklerini |
| Accusativethe circles (as the object) | —tögerekleni | menitögereklerimi | senitögerekleringi | anıtögereklerin | biznitögerekleribizni | siznitögereklerigizni | alanıtögereklerin |
| Dativeto the circles | —tögereklege | menitögereklerime | senitögerekleringe | anıtögereklerine | biznitögerekleribizge | siznitögereklerigizge | alanıtögereklerine |
| Locativeat / in the circles | —tögereklede | menitögereklerimde | senitögerekleringde | anıtögereklerinde | biznitögerekleribizde | siznitögereklerigizde | alanıtögereklerinde |
| Ablativefrom the circles | —tögerekleden | menitögereklerimden | senitögerekleringden | anıtögereklerinden | biznitögerekleribizden | siznitögereklerigizden | alanıtögereklerinden |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: tögerekleri can mean "his / her circles", "their circle", or "their circles" — context decides.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.