qayır
/qajɯr/
1. fierce, vicious, angry, harsh — Said especially of dogs, also of people: qayır it "a vicious dog", qayır tişirıw "an angry woman".
- qayır it — a fierce dog
- qayır tişirıw — an angry woman
- itle qayır bolğandıla — the dogs have become vicious
- it qayır bolsa — if the dog is vicious
- qayır söleşirge — to speak harshly
2. severe, bitter, biting — Said of cold, frost and wind: qayır suwuq "bitter cold", qayır qış "a severe winter".
- qayır qış — a severe winter
- qayır suwuq — bitter cold
- qayır suwuq, jiligibizge ötüb — the bitter cold, piercing our marrow
3. bold, fearless one source
- qayır jaş — a bold young man
- ol qayır adamdı — he is a fearless man
Degrees and persons
| Degree | menI | senyou | olhe/she/it | bizwe | sizyou all | alathey |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | qayırmaI am fierce | qayırsayou are fierce | qayırdıhe is fierce | qayırbızwe are fierce | qayırsızyou all are fierce | qayırdılathey are fierce |
| comparative — more | qayırıraqmaI am fiercer | qayırıraqsayou are fiercer | qayırıraqdıhe is fiercer | qayırıraqbızwe are fiercer | qayırıraqsızyou all are fiercer | qayırıraqdılathey are fiercer |
| intensifier — very | bek qayırmaI am very fierce | bek qayırsayou are very fierce | bek qayırdıhe is very fierce | bek qayırbızwe are very fierce | bek qayırsızyou all are very fierce | bek qayırdılathey are very fierce |
| superlative — most | em qayırmaI am the fiercest | em qayırsayou are the fiercest | em qayırdıhe is the fiercest | em qayırbızwe are the fiercest | em qayırsızyou all are the fiercest | em qayırdılathey are the fiercest |
To compare two things, put the loser in the from-form: ol menden qayırdı — "compared to me, he is fierce."
Saying it about mine, yours, theirs
One thing
| Degree | menikimine | senikiyours | anıqıhis / hers | biznikiours | siznikiyours (pl.) | alanıqıtheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | meniki qayırdımine is fierce | seniki qayırdıyours is fierce | anıqı qayırdıhis is fierce | bizniki qayırdıours is fierce | sizniki qayırdıyours (pl.) is fierce | alanıqı qayırdıtheirs is fierce |
| comparative — more | meniki qayırıraqdımine is fiercer | seniki qayırıraqdıyours is fiercer | anıqı qayırıraqdıhis is fiercer | bizniki qayırıraqdıours is fiercer | sizniki qayırıraqdıyours (pl.) is fiercer | alanıqı qayırıraqdıtheirs is fiercer |
| intensifier — very | meniki bek qayırdımine is very fierce | seniki bek qayırdıyours is very fierce | anıqı bek qayırdıhis is very fierce | bizniki bek qayırdıours is very fierce | sizniki bek qayırdıyours (pl.) is very fierce | alanıqı bek qayırdıtheirs is very fierce |
| superlative — most | meniki em qayırdımine is the fiercest | seniki em qayırdıyours is the fiercest | anıqı em qayırdıhis is the fiercest | bizniki em qayırdıours is the fiercest | sizniki em qayırdıyours (pl.) is the fiercest | alanıqı em qayırdıtheirs is the fiercest |
Several things
| Degree | menikilemine | senikileyours | anıqılahis / hers | biznikileours | siznikileyours (pl.) | alanıqılatheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | menikile qayırdılamine are fierce | senikile qayırdılayours are fierce | anıqıla qayırdılahis are fierce | biznikile qayırdılaours are fierce | siznikile qayırdılayours (pl.) are fierce | alanıqıla qayırdılatheirs are fierce |
| comparative — more | menikile qayırıraqdılamine are fiercer | senikile qayırıraqdılayours are fiercer | anıqıla qayırıraqdılahis are fiercer | biznikile qayırıraqdılaours are fiercer | siznikile qayırıraqdılayours (pl.) are fiercer | alanıqıla qayırıraqdılatheirs are fiercer |
| intensifier — very | menikile bek qayırdılamine are very fierce | senikile bek qayırdılayours are very fierce | anıqıla bek qayırdılahis are very fierce | biznikile bek qayırdılaours are very fierce | siznikile bek qayırdılayours (pl.) are very fierce | alanıqıla bek qayırdılatheirs are very fierce |
| superlative — most | menikile em qayırdılamine are the fiercest | senikile em qayırdılayours are the fiercest | anıqıla em qayırdılahis are the fiercest | biznikile em qayırdılaours are the fiercest | siznikile em qayırdılayours (pl.) are the fiercest | alanıqıla em qayırdılatheirs are the fiercest |
Any thing takes the third-person ending, not only these: bu qayırdı, bıla qayırdıla. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".