Qaraçay
/qaratʃaj/ · plural Qaraçayla
- Qaraçay tepsew — a Karachay dance
- Qaraçay tişirıw — a Karachay woman
- Qaraçay elle — Karachay villages
- Qaraçay til bek ariwdu — the Karachay language is very beautiful
- Qaraçay elle tawla arasındadıla — the Karachay villages lie among the mountains
- Qaraçay tepsew jarıqdı — the Karachay dance is lively
- Qaraçaynı gyawur etgen çabırdı — it is the chabyrs that make a Karachay an infidel
- Qaraçay qonaqğa hurmet etedi — a Karachay shows respect to a guest
- har Qaraçay ana tilin süedi — every Karachay loves their mother tongue
- Qaraçay qonaqbaylığı bla belgilidi — a Karachay is known for their hospitality
- Ullu Qaraçay — Greater Karachay
- sawlay Qaraçayğa aylanıb kelirge — to travel around all of Karachay
- Qaraçaynı jeri tawludu — the land of Karachay is mountainous
- Qaraçayda tawla bek miyikdile — in Karachay the mountains are very high
- Qaraçayğa jaz ertden keledi — spring comes early to Karachay
- biz jayda Qaraçayğa qaytırıqbız — we will return to Karachay in the summer
Expressions
- qara qaraçay — all Karachay
As an adjective
Saying it about someone
| Degree | menI | senyou | olhe/she/it | bizwe | sizyou all | alathey |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | QaraçaymaI am Karachay | Qaraçaysayou are Karachay | Qaraçaydıhe is Karachay | Qaraçaybızwe are Karachay | Qaraçaysızyou all are Karachay | Qaraçaydılathey are Karachay |
To compare two things, put the loser in the from-form: ol menden Qaraçaydı — "compared to me, he is Karachay."
Saying it about mine, yours, theirs
One thing
| Degree | menikimine | senikiyours | anıqıhis / hers | biznikiours | siznikiyours (pl.) | alanıqıtheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | meniki Qaraçaydımine is Karachay | seniki Qaraçaydıyours is Karachay | anıqı Qaraçaydıhis is Karachay | bizniki Qaraçaydıours is Karachay | sizniki Qaraçaydıyours (pl.) is Karachay | alanıqı Qaraçaydıtheirs is Karachay |
Several things
| Degree | menikilemine | senikileyours | anıqılahis / hers | biznikileours | siznikileyours (pl.) | alanıqılatheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base form | menikile Qaraçaydılamine are Karachay | senikile Qaraçaydılayours are Karachay | anıqıla Qaraçaydılahis are Karachay | biznikile Qaraçaydılaours are Karachay | siznikile Qaraçaydılayours (pl.) are Karachay | alanıqıla Qaraçaydılatheirs are Karachay |
Any thing takes the third-person ending, not only these: bu Qaraçaydı, bıla Qaraçaydıla. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".
As a noun
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | Qaraçaythe Karachay | Qaraçayımmy Karachay | Qaraçayıŋyour Karachay | Qaraçayıhis Karachay | Qaraçayıbızour Karachay | Qaraçayığızyou all's Karachay | Qaraçaylarıtheir Karachays |
| Genitive | Qaraçaynıthe Karachay's | Qaraçayımımy Karachay's | Qaraçayıŋıyour Karachay's | Qaraçayınıhis Karachay's | Qaraçayıbıznıour Karachay's | Qaraçayığıznıyou all's Karachay's | Qaraçaylarınıtheir Karachays' |
| Accusative | Qaraçaynıthe Karachay (as the object) | Qaraçayımımy Karachay (as the object) | Qaraçayıŋıyour Karachay (as the object) | Qaraçayınhis Karachay (as the object) | Qaraçayıbıznıour Karachay (as the object) | Qaraçayığıznıyou all's Karachay (as the object) | Qaraçaylarıntheir Karachays (as the object) |
| Dative | Qaraçayğato the Karachay | Qaraçayımato my Karachay | Qaraçayıŋato your Karachay | Qaraçayınato his Karachay | Qaraçayıbızğato our Karachay | Qaraçayığızğato you all's Karachay | Qaraçaylarınato their Karachays |
| Locative | Qaraçaydain / at the Karachay | Qaraçayımdain / at my Karachay | Qaraçayıŋdain / at your Karachay | Qaraçayındain / at his Karachay | Qaraçayıbızdain / at our Karachay | Qaraçayığızdain / at you all's Karachay | Qaraçaylarındain / at their Karachays |
| Ablative | Qaraçaydanfrom the Karachay | Qaraçayımdanfrom my Karachay | Qaraçayıŋdanfrom your Karachay | Qaraçayındanfrom his Karachay | Qaraçayıbızdanfrom our Karachay | Qaraçayığızdanfrom you all's Karachay | Qaraçaylarındanfrom their Karachays |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | Qaraçaylathe Karachays | Qaraçaylarımmy Karachays | Qaraçaylarıŋyour Karachays | Qaraçaylarıhis Karachays | Qaraçaylarıbızour Karachays | Qaraçaylarığızyou all's Karachays | Qaraçaylarıtheir Karachays |
| Genitive | Qaraçaylanıthe Karachays' | Qaraçaylarımımy Karachays' | Qaraçaylarıŋıyour Karachays' | Qaraçaylarınıhis Karachays' | Qaraçaylarıbıznıour Karachays' | Qaraçaylarığıznıyou all's Karachays' | Qaraçaylarınıtheir Karachays' |
| Accusative | Qaraçaylanıthe Karachays (as the object) | Qaraçaylarımımy Karachays (as the object) | Qaraçaylarıŋıyour Karachays (as the object) | Qaraçaylarınhis Karachays (as the object) | Qaraçaylarıbıznıour Karachays (as the object) | Qaraçaylarığıznıyou all's Karachays (as the object) | Qaraçaylarıntheir Karachays (as the object) |
| Dative | Qaraçaylağato the Karachays | Qaraçaylarımato my Karachays | Qaraçaylarıŋato your Karachays | Qaraçaylarınato his Karachays | Qaraçaylarıbızğato our Karachays | Qaraçaylarığızğato you all's Karachays | Qaraçaylarınato their Karachays |
| Locative | Qaraçayladain / at the Karachays | Qaraçaylarımdain / at my Karachays | Qaraçaylarıŋdain / at your Karachays | Qaraçaylarındain / at his Karachays | Qaraçaylarıbızdain / at our Karachays | Qaraçaylarığızdain / at you all's Karachays | Qaraçaylarındain / at their Karachays |
| Ablative | Qaraçayladanfrom the Karachays | Qaraçaylarımdanfrom my Karachays | Qaraçaylarıŋdanfrom your Karachays | Qaraçaylarındanfrom his Karachays | Qaraçaylarıbızdanfrom our Karachays | Qaraçaylarığızdanfrom you all's Karachays | Qaraçaylarındanfrom their Karachays |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: Qaraçayları can mean "his / her Karachays", "their Karachay", or "their Karachays" — context decides.
Whose it is
| Case | one thing, one owner | several things, one owner | one thing, several owners | several things, several owners |
|---|---|---|---|---|
| Nominative | Qaraçaynıqıthe Karachay's one | Qaraçaynıqılathe Karachay's ones | Qaraçaylanıqıthe Karachays' one | Qaraçaylanıqılathe Karachays' ones |
| Genitive | Qaraçaynıqınıof the Karachay's one | Qaraçaynıqılanıof the Karachay's ones | Qaraçaylanıqınıof the Karachays' one | Qaraçaylanıqılanıof the Karachays' ones |
| Accusative | Qaraçaynıqınthe Karachay's one (as the object) | Qaraçaynıqılanıthe Karachay's ones (as the object) | Qaraçaylanıqınthe Karachays' one (as the object) | Qaraçaylanıqılanıthe Karachays' ones (as the object) |
| Dative | Qaraçaynıqınato the Karachay's one | Qaraçaynıqılağato the Karachay's ones | Qaraçaylanıqınato the Karachays' one | Qaraçaylanıqılağato the Karachays' ones |
| Locative | Qaraçaynıqındain / at the Karachay's one | Qaraçaynıqıladain / at the Karachay's ones | Qaraçaylanıqındain / at the Karachays' one | Qaraçaylanıqıladain / at the Karachays' ones |
| Ablative | Qaraçaynıqındanfrom the Karachay's one | Qaraçaynıqıladanfrom the Karachay's ones | Qaraçaylanıqındanfrom the Karachays' one | Qaraçaylanıqıladanfrom the Karachays' ones |
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.
As a noun
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | Qaraçaythe Karachay | Qaraçayımmy Karachay | Qaraçayıŋyour Karachay | Qaraçayıhis Karachay | Qaraçayıbızour Karachay | Qaraçayığızyou all's Karachay | Qaraçaylarıtheir Karachays |
| Genitive | Qaraçaynıthe Karachay's | Qaraçayımımy Karachay's | Qaraçayıŋıyour Karachay's | Qaraçayınıhis Karachay's | Qaraçayıbıznıour Karachay's | Qaraçayığıznıyou all's Karachay's | Qaraçaylarınıtheir Karachays' |
| Accusative | Qaraçaynıthe Karachay (as the object) | Qaraçayımımy Karachay (as the object) | Qaraçayıŋıyour Karachay (as the object) | Qaraçayınhis Karachay (as the object) | Qaraçayıbıznıour Karachay (as the object) | Qaraçayığıznıyou all's Karachay (as the object) | Qaraçaylarıntheir Karachays (as the object) |
| Dative | Qaraçayğato the Karachay | Qaraçayımato my Karachay | Qaraçayıŋato your Karachay | Qaraçayınato his Karachay | Qaraçayıbızğato our Karachay | Qaraçayığızğato you all's Karachay | Qaraçaylarınato their Karachays |
| Locative | Qaraçaydain / at the Karachay | Qaraçayımdain / at my Karachay | Qaraçayıŋdain / at your Karachay | Qaraçayındain / at his Karachay | Qaraçayıbızdain / at our Karachay | Qaraçayığızdain / at you all's Karachay | Qaraçaylarındain / at their Karachays |
| Ablative | Qaraçaydanfrom the Karachay | Qaraçayımdanfrom my Karachay | Qaraçayıŋdanfrom your Karachay | Qaraçayındanfrom his Karachay | Qaraçayıbızdanfrom our Karachay | Qaraçayığızdanfrom you all's Karachay | Qaraçaylarındanfrom their Karachays |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | Qaraçaylathe Karachays | Qaraçaylarımmy Karachays | Qaraçaylarıŋyour Karachays | Qaraçaylarıhis Karachays | Qaraçaylarıbızour Karachays | Qaraçaylarığızyou all's Karachays | Qaraçaylarıtheir Karachays |
| Genitive | Qaraçaylanıthe Karachays' | Qaraçaylarımımy Karachays' | Qaraçaylarıŋıyour Karachays' | Qaraçaylarınıhis Karachays' | Qaraçaylarıbıznıour Karachays' | Qaraçaylarığıznıyou all's Karachays' | Qaraçaylarınıtheir Karachays' |
| Accusative | Qaraçaylanıthe Karachays (as the object) | Qaraçaylarımımy Karachays (as the object) | Qaraçaylarıŋıyour Karachays (as the object) | Qaraçaylarınhis Karachays (as the object) | Qaraçaylarıbıznıour Karachays (as the object) | Qaraçaylarığıznıyou all's Karachays (as the object) | Qaraçaylarıntheir Karachays (as the object) |
| Dative | Qaraçaylağato the Karachays | Qaraçaylarımato my Karachays | Qaraçaylarıŋato your Karachays | Qaraçaylarınato his Karachays | Qaraçaylarıbızğato our Karachays | Qaraçaylarığızğato you all's Karachays | Qaraçaylarınato their Karachays |
| Locative | Qaraçayladain / at the Karachays | Qaraçaylarımdain / at my Karachays | Qaraçaylarıŋdain / at your Karachays | Qaraçaylarındain / at his Karachays | Qaraçaylarıbızdain / at our Karachays | Qaraçaylarığızdain / at you all's Karachays | Qaraçaylarındain / at their Karachays |
| Ablative | Qaraçayladanfrom the Karachays | Qaraçaylarımdanfrom my Karachays | Qaraçaylarıŋdanfrom your Karachays | Qaraçaylarındanfrom his Karachays | Qaraçaylarıbızdanfrom our Karachays | Qaraçaylarığızdanfrom you all's Karachays | Qaraçaylarındanfrom their Karachays |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: Qaraçayları can mean "his / her Karachays", "their Karachay", or "their Karachays" — context decides.
Whose it is
| Case | one thing, one owner | several things, one owner | one thing, several owners | several things, several owners |
|---|---|---|---|---|
| Nominative | Qaraçaynıqıthe Karachay's one | Qaraçaynıqılathe Karachay's ones | Qaraçaylanıqıthe Karachays' one | Qaraçaylanıqılathe Karachays' ones |
| Genitive | Qaraçaynıqınıof the Karachay's one | Qaraçaynıqılanıof the Karachay's ones | Qaraçaylanıqınıof the Karachays' one | Qaraçaylanıqılanıof the Karachays' ones |
| Accusative | Qaraçaynıqınthe Karachay's one (as the object) | Qaraçaynıqılanıthe Karachay's ones (as the object) | Qaraçaylanıqınthe Karachays' one (as the object) | Qaraçaylanıqılanıthe Karachays' ones (as the object) |
| Dative | Qaraçaynıqınato the Karachay's one | Qaraçaynıqılağato the Karachay's ones | Qaraçaylanıqınato the Karachays' one | Qaraçaylanıqılağato the Karachays' ones |
| Locative | Qaraçaynıqındain / at the Karachay's one | Qaraçaynıqıladain / at the Karachay's ones | Qaraçaylanıqındain / at the Karachays' one | Qaraçaylanıqıladain / at the Karachays' ones |
| Ablative | Qaraçaynıqındanfrom the Karachay's one | Qaraçaynıqıladanfrom the Karachay's ones | Qaraçaylanıqındanfrom the Karachays' one | Qaraçaylanıqıladanfrom the Karachays' ones |
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.