duşman
/duʃman/ · plural duşmanla
1. enemy, foe, adversary — Before another noun it means enemy, hostile: duşman asker "enemy army".
- sen bizge duşman tülse — you are no enemy to us
- batır duşmandan qorqmaz — a hero does not fear the enemy
- duşmanŋa kelsin allay qıyınlıq — may such misfortune befall the enemy
- duşmanŋa da izlemeyme — I don't wish it even on an enemy
- duşmannı azı da duşman — even a little enemy is an enemy
- duşman asker — the enemy army
2. the enemy, enemy troops as a whole — Used in the singular as a collective noun: duşmannı ıhtırdıla "they drove back the enemy".
- duşmannı ıhtırdıla — they drove back the enemy
- duşman bla uruş eterge — to wage war with the enemy
- duşman bizden titiredi — the enemy trembled before us
- tuwğan jurtun duşmandan qoruwlay — defending his native land from the enemy
- duşman kelse, qılıç çığarırla — if the enemy comes, they will draw swords
3. something that does one harm, a bane, an enemy — For example, "the fox's enemy is its own skin" or "my tongue is my enemy".
- tülkünü duşmanı terisidi — the fox's enemy is its own skin
- ağaçnı duşmanı – otunçu — the forest's enemy is the woodcutter
- meni duşmanım tilimdi — my enemy is my tongue
Expressions
- bir sorluq duşman bolsun — no offense asking
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | duşmanthe enemy | duşmanımmy enemy | duşmanıŋyour enemy | duşmanıhis enemy | duşmanıbızour enemy | duşmanığızyou all's enemy | duşmanlarıtheir enemies |
| Genitive | duşmannıthe enemy's | duşmanımımy enemy's | duşmanıŋıyour enemy's | duşmanınıhis enemy's | duşmanıbıznıour enemy's | duşmanığıznıyou all's enemy's | duşmanlarınıtheir enemies' |
| Accusative | duşmannıthe enemy (as the object) | duşmanımımy enemy (as the object) | duşmanıŋıyour enemy (as the object) | duşmanınhis enemy (as the object) | duşmanıbıznıour enemy (as the object) | duşmanığıznıyou all's enemy (as the object) | duşmanlarıntheir enemies (as the object) |
| Dative | duşmanŋato the enemy | duşmanımato my enemy | duşmanıŋato your enemy | duşmanınato his enemy | duşmanıbızğato our enemy | duşmanığızğato you all's enemy | duşmanlarınato their enemies |
| Locative | duşmandain / at the enemy | duşmanımdain / at my enemy | duşmanıŋdain / at your enemy | duşmanındain / at his enemy | duşmanıbızdain / at our enemy | duşmanığızdain / at you all's enemy | duşmanlarındain / at their enemies |
| Ablative | duşmandanfrom the enemy | duşmanımdanfrom my enemy | duşmanıŋdanfrom your enemy | duşmanındanfrom his enemy | duşmanıbızdanfrom our enemy | duşmanığızdanfrom you all's enemy | duşmanlarındanfrom their enemies |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | duşmanlathe enemies | duşmanlarımmy enemies | duşmanlarıŋyour enemies | duşmanlarıhis enemies | duşmanlarıbızour enemies | duşmanlarığızyou all's enemies | duşmanlarıtheir enemies |
| Genitive | duşmanlanıthe enemies' | duşmanlarımımy enemies' | duşmanlarıŋıyour enemies' | duşmanlarınıhis enemies' | duşmanlarıbıznıour enemies' | duşmanlarığıznıyou all's enemies' | duşmanlarınıtheir enemies' |
| Accusative | duşmanlanıthe enemies (as the object) | duşmanlarımımy enemies (as the object) | duşmanlarıŋıyour enemies (as the object) | duşmanlarınhis enemies (as the object) | duşmanlarıbıznıour enemies (as the object) | duşmanlarığıznıyou all's enemies (as the object) | duşmanlarıntheir enemies (as the object) |
| Dative | duşmanlağato the enemies | duşmanlarımato my enemies | duşmanlarıŋato your enemies | duşmanlarınato his enemies | duşmanlarıbızğato our enemies | duşmanlarığızğato you all's enemies | duşmanlarınato their enemies |
| Locative | duşmanladain / at the enemies | duşmanlarımdain / at my enemies | duşmanlarıŋdain / at your enemies | duşmanlarındain / at his enemies | duşmanlarıbızdain / at our enemies | duşmanlarığızdain / at you all's enemies | duşmanlarındain / at their enemies |
| Ablative | duşmanladanfrom the enemies | duşmanlarımdanfrom my enemies | duşmanlarıŋdanfrom your enemies | duşmanlarındanfrom his enemies | duşmanlarıbızdanfrom our enemies | duşmanlarığızdanfrom you all's enemies | duşmanlarındanfrom their enemies |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: duşmanları can mean "his / her enemies", "their enemy", or "their enemies" — context decides.
Whose it is
| Case | one thing, one owner | several things, one owner | one thing, several owners | several things, several owners |
|---|---|---|---|---|
| Nominative | duşmannıqıthe enemy's one | duşmannıqılathe enemy's ones | duşmanlanıqıthe enemies' one | duşmanlanıqılathe enemies' ones |
| Genitive | duşmannıqınıof the enemy's one | duşmannıqılanıof the enemy's ones | duşmanlanıqınıof the enemies' one | duşmanlanıqılanıof the enemies' ones |
| Accusative | duşmannıqınthe enemy's one (as the object) | duşmannıqılanıthe enemy's ones (as the object) | duşmanlanıqınthe enemies' one (as the object) | duşmanlanıqılanıthe enemies' ones (as the object) |
| Dative | duşmannıqınato the enemy's one | duşmannıqılağato the enemy's ones | duşmanlanıqınato the enemies' one | duşmanlanıqılağato the enemies' ones |
| Locative | duşmannıqındain / at the enemy's one | duşmannıqıladain / at the enemy's ones | duşmanlanıqındain / at the enemies' one | duşmanlanıqıladain / at the enemies' ones |
| Ablative | duşmannıqındanfrom the enemy's one | duşmannıqıladanfrom the enemy's ones | duşmanlanıqındanfrom the enemies' one | duşmanlanıqıladanfrom the enemies' ones |
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.