çıq
/tʃɯq/ · plural çıqla
dew — Moisture that settles on grass and plants in the evening, at night and in the early morning.
- ertdenŋi çıq — morning dew
- çıq tüşgendi — dew has fallen
- qalın çıq tüşgendi — a heavy dew has fallen
- bügün çıq tüşmegendi — no dew has fallen today
- ot betinde çıq jıltıraydı — dew glistens on the grass
- çıq qurudu — the dew dried
- kün çıqğanda çıq qurur — when the sun rises, the dew dries
- çıq quruğunçu, çalqı çal — before the dew dries, mow with the scythe
- çıq tüşgen sabannı kördük — we saw the field covered with dew
Expressions
- quyruğun çıkga salırğa — flatly refuse
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | çıqthe dew | çığımmy dew | çığıŋyour dew | çığıhis dew | çığıbızour dew | çığığızyou all's dew | çıqlarıtheir dews |
| Genitive | çıqnıthe dew's | çığımımy dew's | çığıŋıyour dew's | çığınıhis dew's | çığıbıznıour dew's | çığığıznıyou all's dew's | çıqlarınıtheir dews' |
| Accusative | çıqnıthe dew (as the object) | çığımımy dew (as the object) | çığıŋıyour dew (as the object) | çığınhis dew (as the object) | çığıbıznıour dew (as the object) | çığığıznıyou all's dew (as the object) | çıqlarıntheir dews (as the object) |
| Dative | çıqğato the dew | çığımato my dew | çığıŋato your dew | çığınato his dew | çığıbızğato our dew | çığığızğato you all's dew | çıqlarınato their dews |
| Locative | çıqdain / at the dew | çığımdain / at my dew | çığıŋdain / at your dew | çığındain / at his dew | çığıbızdain / at our dew | çığığızdain / at you all's dew | çıqlarındain / at their dews |
| Ablative | çıqdanfrom the dew | çığımdanfrom my dew | çığıŋdanfrom your dew | çığındanfrom his dew | çığıbızdanfrom our dew | çığığızdanfrom you all's dew | çıqlarındanfrom their dews |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominative | çıqlathe dews | çıqlarımmy dews | çıqlarıŋyour dews | çıqlarıhis dews | çıqlarıbızour dews | çıqlarığızyou all's dews | çıqlarıtheir dews |
| Genitive | çıqlanıthe dews' | çıqlarımımy dews' | çıqlarıŋıyour dews' | çıqlarınıhis dews' | çıqlarıbıznıour dews' | çıqlarığıznıyou all's dews' | çıqlarınıtheir dews' |
| Accusative | çıqlanıthe dews (as the object) | çıqlarımımy dews (as the object) | çıqlarıŋıyour dews (as the object) | çıqlarınhis dews (as the object) | çıqlarıbıznıour dews (as the object) | çıqlarığıznıyou all's dews (as the object) | çıqlarıntheir dews (as the object) |
| Dative | çıqlağato the dews | çıqlarımato my dews | çıqlarıŋato your dews | çıqlarınato his dews | çıqlarıbızğato our dews | çıqlarığızğato you all's dews | çıqlarınato their dews |
| Locative | çıqladain / at the dews | çıqlarımdain / at my dews | çıqlarıŋdain / at your dews | çıqlarındain / at his dews | çıqlarıbızdain / at our dews | çıqlarığızdain / at you all's dews | çıqlarındain / at their dews |
| Ablative | çıqladanfrom the dews | çıqlarımdanfrom my dews | çıqlarıŋdanfrom your dews | çıqlarındanfrom his dews | çıqlarıbızdanfrom our dews | çıqlarığızdanfrom you all's dews | çıqlarındanfrom their dews |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: çıqları can mean "his / her dews", "their dew", or "their dews" — context decides.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.