qızğan
/qɯzʁan/
past participle of qızarğa →
1. heated, hot, red-hot, warmed through
- qızğan temir — red-hot iron
- qızğan suw — heated water
- qızğan kün — a scorching day
2. come to its prime, ready (of a cow in milk, of a hen ready to lay)
- qızğan iynek — a cow whose udder has filled with milk
- qızğan tawuq — a hen come ready to lay
- qızğan mal — a beast come to its prime
3. heat, degree of heating
- temirni qızğanı — the degree of heat of the iron
- qızğanı bla — while it is still hot
- qızğanım bla aythanma — I said it in the heat of the moment
4. momentum, run-up
- maşina qızğanı bla baradı — the car rolls on under its own momentum
- qızğanı bla baradı — it runs on by momentum
- atnı qızğanı — the horse's run-up
As an adjective
Saying it about mine, yours, theirs
One thing
| Degree | menikimine | senikiyours | anıqıhis / hers | biznikiours | siznikiyours (pl.) | alanıqıtheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are heated | menikimeniki qızğandı | senikiseniki qızğandı | anıqıanıqı qızğandı | biznikibizniki qızğandı | siznikisizniki qızğandı | alanıqıalanıqı qızğandı |
Several things
| Degree | menikilemine | senikileyours | anıqılahis / hers | biznikileours | siznikileyours (pl.) | alanıqılatheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are heated | menikilemenikile qızğandıla | senikilesenikile qızğandıla | anıqılaanıqıla qızğandıla | biznikilebiznikile qızğandıla | siznikilesiznikile qızğandıla | alanıqılaalanıqıla qızğandıla |
Any thing takes the third-person ending, not only these: bu qızğandı, bıla qızğandıla. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".
As a noun
Cases and owners
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominativethe heat | —qızğan | meniqızğanım | seniqızğanıng | anıqızğanı | bizniqızğanıbız | sizniqızğanığız | alanıqızğanları |
| Genitivethe heat's | —qızğannı | meniqızğanımı | seniqızğanıngı | anıqızğanını | bizniqızğanıbıznı | sizniqızğanığıznı | alanıqızğanlarını |
| Accusativethe heat (as the object) | —qızğannı | meniqızğanımı | seniqızğanıngı | anıqızğanın | bizniqızğanıbıznı | sizniqızğanığıznı | alanıqızğanların |
| Dativeto the heat | —qızğannga | meniqızğanıma | seniqızğanınga | anıqızğanına | bizniqızğanıbızğa | sizniqızğanığızğa | alanıqızğanlarına |
| Locativeat / in the heat | —qızğanda | meniqızğanımda | seniqızğanıngda | anıqızğanında | bizniqızğanıbızda | sizniqızğanığızda | alanıqızğanlarında |
| Ablativefrom the heat | —qızğandan | meniqızğanımdan | seniqızğanıngdan | anıqızğanından | bizniqızğanıbızdan | sizniqızğanığızdan | alanıqızğanlarından |
There is no plural of this word. The ending would attach like any other — it is the word, not the grammar, that refuses: this is not something Karachay counts.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.
Which reading? Look at what follows.
| qızğan + noun | the one who gets hot (the noun is the doer) |
|---|---|
| qızğanı, nothing after | someone's getting hot |
| qızğanı under bilirge, körürge | that someone gets hot |
Cases with an owner
The endings on qızğanı, the form with a third-person owner. Every other owner takes the same six.
| nominative | qızğanıhis / her having got hot |
|---|---|
| genitive | qızğanınıhis / her having got hot's |
| accusative | qızğanınhis / her having got hot |
| dative | qızğanınato his / her having got hot |
| locative | qızğanındawhen he / she got hot |
| ablative | qızğanındanafter he / she got hot |
Negative
| the negative | qızmağanthe one that didn't get hot |
|---|---|
| his / her | qızmağanıhis / her not having got hot |