qarangı

/qaraŋɯ/ · plural qarangıla

1. (adj.) dark, unlit, gloomy, murky, obscure

qarangı keçede julduzla jarıdıla — stars shone brightly in the dark night
qarangı üyge çıraq keltirdile — they brought a lamp into the dark room
qarangı jolda saq basarğa kerekdi — one must tread cautiously on a dark road

2. (n.) darkness, obscurity, nightfall

qarangı tüşerge elge jetdik — as darkness fell we reached the village
qarangını jarıqlıq basar — light overcomes darkness
qarangıda köz körgenin bilmez — in darkness the eye knows not what it sees

3. (adj.) Figurative extension: describing a person, mindset, or era as ignorant, uneducated, or culturally backward — the same dark-as-ignorance metaphor found cross-linguistically, e.g. in the fixed use qarangı adamla 'benighted/backward people'.

As an adjective

Degrees and persons

Degrees and persons — qarangı
Degree	menI	senyou	olhe/she/it	bizwe	sizyou all	alathey
base formam/is/are dark	menqarangıma	senqarangısa	olqarangıdı	bizqarangıbız	sizqarangısız	alaqarangıdıla
comparative — moream/is/are darker	menqarangıraqma	senqarangıraqsa	olqarangıraqdı	bizqarangıraqbız	sizqarangıraqsız	alaqarangıraqdıla
intensifier — veryam/is/are very dark	menbek qarangıma	senbek qarangısa	olbek qarangıdı	bizbek qarangıbız	sizbek qarangısız	alabek qarangıdıla
superlative — mostam/is/are the darkest	menem qarangıma	senem qarangısa	olem qarangıdı	bizem qarangıbız	sizem qarangısız	alaem qarangıdıla

To compare two things, put the loser in the from-form: ol menden qarangıdı — "compared to me, he is dark."

Saying it about mine, yours, theirs

One thing

One thing — qarangı
Degree	menikimine	senikiyours	anıqıhis / hers	biznikiours	siznikiyours (pl.)	alanıqıtheirs
base formis / are dark	menikimeniki qarangıdı	senikiseniki qarangıdı	anıqıanıqı qarangıdı	biznikibizniki qarangıdı	siznikisizniki qarangıdı	alanıqıalanıqı qarangıdı
comparative — moreis / are darker	menikimeniki qarangıraqdı	senikiseniki qarangıraqdı	anıqıanıqı qarangıraqdı	biznikibizniki qarangıraqdı	siznikisizniki qarangıraqdı	alanıqıalanıqı qarangıraqdı
intensifier — veryis / are very dark	menikimeniki bek qarangıdı	senikiseniki bek qarangıdı	anıqıanıqı bek qarangıdı	biznikibizniki bek qarangıdı	siznikisizniki bek qarangıdı	alanıqıalanıqı bek qarangıdı
superlative — mostis / are the darkest	menikimeniki em qarangıdı	senikiseniki em qarangıdı	anıqıanıqı em qarangıdı	biznikibizniki em qarangıdı	siznikisizniki em qarangıdı	alanıqıalanıqı em qarangıdı

Several things

Several things — qarangı
Degree	menikilemine	senikileyours	anıqılahis / hers	biznikileours	siznikileyours (pl.)	alanıqılatheirs
base formis / are dark	menikilemenikile qarangıdıla	senikilesenikile qarangıdıla	anıqılaanıqıla qarangıdıla	biznikilebiznikile qarangıdıla	siznikilesiznikile qarangıdıla	alanıqılaalanıqıla qarangıdıla
comparative — moreis / are darker	menikilemenikile qarangıraqdıla	senikilesenikile qarangıraqdıla	anıqılaanıqıla qarangıraqdıla	biznikilebiznikile qarangıraqdıla	siznikilesiznikile qarangıraqdıla	alanıqılaalanıqıla qarangıraqdıla
intensifier — veryis / are very dark	menikilemenikile bek qarangıdıla	senikilesenikile bek qarangıdıla	anıqılaanıqıla bek qarangıdıla	biznikilebiznikile bek qarangıdıla	siznikilesiznikile bek qarangıdıla	alanıqılaalanıqıla bek qarangıdıla
superlative — mostis / are the darkest	menikilemenikile em qarangıdıla	senikilesenikile em qarangıdıla	anıqılaanıqıla em qarangıdıla	biznikilebiznikile em qarangıdıla	siznikilesiznikile em qarangıdıla	alanıqılaalanıqıla em qarangıdıla

Any thing takes the third-person ending, not only these: bu qarangıdı, bıla qarangıdıla. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".

As a noun

Cases and owners

Singular

Singular — cases of qarangı, plain and with an owner
Case	—plain	menimy	seniyour	anıhis / her	bizniour	sizniyou all's	alanıtheir
Nominativethe darkness	—qarangı	meniqarangım	seniqarangıng	anıqarangısı	bizniqarangıbız	sizniqarangığız	alanıqarangıları
Genitivethe darkness'	—qarangını	meniqarangımı	seniqarangıngı	anıqarangısını	bizniqarangıbıznı	sizniqarangığıznı	alanıqarangılarını
Accusativethe darkness (as the object)	—qarangını	meniqarangımı	seniqarangıngı	anıqarangısın	bizniqarangıbıznı	sizniqarangığıznı	alanıqarangıların
Dativeto the darkness	—qarangığa	meniqarangıma	seniqarangınga	anıqarangısına	bizniqarangıbızğa	sizniqarangığızğa	alanıqarangılarına
Locativeat / in the darkness	—qarangıda	meniqarangımda	seniqarangıngda	anıqarangısında	bizniqarangıbızda	sizniqarangığızda	alanıqarangılarında
Ablativefrom the darkness	—qarangıdan	meniqarangımdan	seniqarangıngdan	anıqarangısından	bizniqarangıbızdan	sizniqarangığızdan	alanıqarangılarından

Plural

Plural — cases of qarangı, plain and with an owner
Case	—plain	menimy	seniyour	anıhis / her	bizniour	sizniyou all's	alanıtheir
Nominativethe darknesses	—qarangıla	meniqarangılarım	seniqarangılarıng	anıqarangıları	bizniqarangılarıbız	sizniqarangılarığız	alanıqarangıları
Genitivethe darknesses'	—qarangılanı	meniqarangılarımı	seniqarangılarıngı	anıqarangılarını	bizniqarangılarıbıznı	sizniqarangılarığıznı	alanıqarangılarını
Accusativethe darknesses (as the object)	—qarangılanı	meniqarangılarımı	seniqarangılarıngı	anıqarangıların	bizniqarangılarıbıznı	sizniqarangılarığıznı	alanıqarangıların
Dativeto the darknesses	—qarangılağa	meniqarangılarıma	seniqarangılarınga	anıqarangılarına	bizniqarangılarıbızğa	sizniqarangılarığızğa	alanıqarangılarına
Locativeat / in the darknesses	—qarangılada	meniqarangılarımda	seniqarangılarıngda	anıqarangılarında	bizniqarangılarıbızda	sizniqarangılarığızda	alanıqarangılarında
Ablativefrom the darknesses	—qarangıladan	meniqarangılarımdan	seniqarangılarıngdan	anıqarangılarından	bizniqarangılarıbızdan	sizniqarangılarığızdan	alanıqarangılarından

The overlap in the last rows is real, not a mistake: qarangıları can mean "his / her darknesses", "their darkness", or "their darknesses" — context decides.

The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.