qıtay
/qɯtaj/ · plural qıtayla
1. Chinese
- qıtay til — the Chinese language
- qıtay tişirıw — a Chinese woman
- qıtay malla — Chinese goods
2. Chinese, a Chinese person
- qıtayla keldile — the Chinese came
- ol qıtaydı — he is Chinese
- qıtaylanı tilleri — the language of the Chinese
3. calico, chintz — a printed cotton cloth
- ala qıtay — printed chintz
- qıtay kölek — a calico shirt
- qıtaydan tikgen — sewn out of calico
4. China, the country in East Asia.
As an adjective
Degrees and persons
| Degree | menI | senyou | olhe/she/it | bizwe | sizyou all | alathey |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formam/is/are Chinese | menqıtayma | senqıtaysa | olqıtaydı | bizqıtaybız | sizqıtaysız | alaqıtaydıla |
| comparative — moream/is/are more Chinese | menqıtayıraqma | senqıtayıraqsa | olqıtayıraqdı | bizqıtayıraqbız | sizqıtayıraqsız | alaqıtayıraqdıla |
| intensifier — veryam/is/are very Chinese | menbek qıtayma | senbek qıtaysa | olbek qıtaydı | bizbek qıtaybız | sizbek qıtaysız | alabek qıtaydıla |
| superlative — mostam/is/are the most Chinese | menem qıtayma | senem qıtaysa | olem qıtaydı | bizem qıtaybız | sizem qıtaysız | alaem qıtaydıla |
To compare two things, put the loser in the from-form: ol menden qıtaydı — "compared to me, he is Chinese."
Saying it about mine, yours, theirs
One thing
| Degree | menikimine | senikiyours | anıqıhis / hers | biznikiours | siznikiyours (pl.) | alanıqıtheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are Chinese | menikimeniki qıtaydı | senikiseniki qıtaydı | anıqıanıqı qıtaydı | biznikibizniki qıtaydı | siznikisizniki qıtaydı | alanıqıalanıqı qıtaydı |
| comparative — moreis / are more Chinese | menikimeniki qıtayıraqdı | senikiseniki qıtayıraqdı | anıqıanıqı qıtayıraqdı | biznikibizniki qıtayıraqdı | siznikisizniki qıtayıraqdı | alanıqıalanıqı qıtayıraqdı |
| intensifier — veryis / are very Chinese | menikimeniki bek qıtaydı | senikiseniki bek qıtaydı | anıqıanıqı bek qıtaydı | biznikibizniki bek qıtaydı | siznikisizniki bek qıtaydı | alanıqıalanıqı bek qıtaydı |
| superlative — mostis / are the most Chinese | menikimeniki em qıtaydı | senikiseniki em qıtaydı | anıqıanıqı em qıtaydı | biznikibizniki em qıtaydı | siznikisizniki em qıtaydı | alanıqıalanıqı em qıtaydı |
Several things
| Degree | menikilemine | senikileyours | anıqılahis / hers | biznikileours | siznikileyours (pl.) | alanıqılatheirs |
|---|---|---|---|---|---|---|
| base formis / are Chinese | menikilemenikile qıtaydıla | senikilesenikile qıtaydıla | anıqılaanıqıla qıtaydıla | biznikilebiznikile qıtaydıla | siznikilesiznikile qıtaydıla | alanıqılaalanıqıla qıtaydıla |
| comparative — moreis / are more Chinese | menikilemenikile qıtayıraqdıla | senikilesenikile qıtayıraqdıla | anıqılaanıqıla qıtayıraqdıla | biznikilebiznikile qıtayıraqdıla | siznikilesiznikile qıtayıraqdıla | alanıqılaalanıqıla qıtayıraqdıla |
| intensifier — veryis / are very Chinese | menikilemenikile bek qıtaydıla | senikilesenikile bek qıtaydıla | anıqılaanıqıla bek qıtaydıla | biznikilebiznikile bek qıtaydıla | siznikilesiznikile bek qıtaydıla | alanıqılaalanıqıla bek qıtaydıla |
| superlative — mostis / are the most Chinese | menikilemenikile em qıtaydıla | senikilesenikile em qıtaydıla | anıqılaanıqıla em qıtaydıla | biznikilebiznikile em qıtaydıla | siznikilesiznikile em qıtaydıla | alanıqılaalanıqıla em qıtaydıla |
Any thing takes the third-person ending, not only these: bu qıtaydı, bıla qıtaydıla. In texts biznikile is usually kesibiznikile, "our own people", and a surname with -nıqıla names a family: Dudalanıqıla, "the Dudas".
As a noun
Cases and owners
Singular
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominativethe Chinese | —qıtay | meniqıtayım | seniqıtayıng | anıqıtayı | bizniqıtayıbız | sizniqıtayığız | alanıqıtayları |
| Genitivethe Chinese's | —qıtaynı | meniqıtayımı | seniqıtayıngı | anıqıtayını | bizniqıtayıbıznı | sizniqıtayığıznı | alanıqıtaylarını |
| Accusativethe Chinese (as the object) | —qıtaynı | meniqıtayımı | seniqıtayıngı | anıqıtayın | bizniqıtayıbıznı | sizniqıtayığıznı | alanıqıtayların |
| Dativeto the Chinese | —qıtayğa | meniqıtayıma | seniqıtayınga | anıqıtayına | bizniqıtayıbızğa | sizniqıtayığızğa | alanıqıtaylarına |
| Locativeat / in the Chinese | —qıtayda | meniqıtayımda | seniqıtayıngda | anıqıtayında | bizniqıtayıbızda | sizniqıtayığızda | alanıqıtaylarında |
| Ablativefrom the Chinese | —qıtaydan | meniqıtayımdan | seniqıtayıngdan | anıqıtayından | bizniqıtayıbızdan | sizniqıtayığızdan | alanıqıtaylarından |
Plural
| Case | —plain | menimy | seniyour | anıhis / her | bizniour | sizniyou all's | alanıtheir |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nominativethe Chineses | —qıtayla | meniqıtaylarım | seniqıtaylarıng | anıqıtayları | bizniqıtaylarıbız | sizniqıtaylarığız | alanıqıtayları |
| Genitivethe Chineses' | —qıtaylanı | meniqıtaylarımı | seniqıtaylarıngı | anıqıtaylarını | bizniqıtaylarıbıznı | sizniqıtaylarığıznı | alanıqıtaylarını |
| Accusativethe Chineses (as the object) | —qıtaylanı | meniqıtaylarımı | seniqıtaylarıngı | anıqıtayların | bizniqıtaylarıbıznı | sizniqıtaylarığıznı | alanıqıtayların |
| Dativeto the Chineses | —qıtaylağa | meniqıtaylarıma | seniqıtaylarınga | anıqıtaylarına | bizniqıtaylarıbızğa | sizniqıtaylarığızğa | alanıqıtaylarına |
| Locativeat / in the Chineses | —qıtaylada | meniqıtaylarımda | seniqıtaylarıngda | anıqıtaylarında | bizniqıtaylarıbızda | sizniqıtaylarığızda | alanıqıtaylarında |
| Ablativefrom the Chineses | —qıtayladan | meniqıtaylarımdan | seniqıtaylarıngdan | anıqıtaylarından | bizniqıtaylarıbızdan | sizniqıtaylarığızdan | alanıqıtaylarından |
The overlap in the last rows is real, not a mistake: qıtayları can mean "his / her Chineses", "their Chinese", or "their Chineses" — context decides.
The endings are the same ones the pronouns wear — that page explains when each case is used.